Zalm toont visie als boekhouder
Minister Zalm staat bekend als de man met de hand op de knip, in Den Haag en in Brussel. Maar Hans Labohm ontwaart in die gestrengheid juist meer visie dan in het ouderwets keynesiaans potverteren.
In 'Zendeling Zalm verdient weinig respect' (Forum, 29 september) schetst Rinus van Schendelen een weinig vlijend portret van Minister Zalm. Volgens Van Schendelen zou deze een arrogant solist zijn en zouden economen hem onbevreesd honen om zijn 'opeenstapeling van fouten', 'trage leervermogen 'en 'gebrek aan kennis van de literatuur'. Het ligt misschien aan mij, maar deze beweringen kwamen voor mij toch als een totale verrassing. Wie zijn die onbevreesde economen dan wel? En hoe onbevreesd zijn zij als zij zich verschuilen achter een politicoloog als spreekbuis?
Voorts stelt Van Schendelen dat zijn bemoeizucht als minister van Financiën hem bij vele bewindslieden gehaat maakt? Het is opvallend dat een politicoloog, die toch van de hoed en de rand zou moeten weten, dit als een diskwalificerend element opvoert. M.i. geldt het tegenovergestelde. Als een minister van Financiën in een tijdperk van bezuinigingen zeer geliefd bij zijn collega's zou ernstige twijfel op zijn plaats zijn of hij wel de goede man op de goede plaats is.
Ook bekritiseert Van Schendelen de Nederlandse opstelling in Brussel om te komen tot een vermindering van de (te) hoge netto-afdrachten. Maar wat is er mis met het opkomen voor Nederlandse belangen in Brussel? Komen andere landen in de EU dan niet voor hun eigen belangen op? Hadden we dan maar niets moeten doen?
Ten slotte speelt Van Schendelen weer de grijs gedraaide plaat over de 'boekhoudkundige zendingsdrift' van minister Zalm in Brussel, of zoals hij het noemt: 'Zalms veldtocht tegen Frankrijk en Duitsland voor hun vermeende overtreding van de spelregels van begrotingsdiscipline.' Hoe zo 'Zalms zendingsdrift'? Hebben dan niet alle ministers van Financiën in de EU bij herhaling het belang van begrotingsdiscipline onderstreept? Wint de 'boekhouder' het hier dan van de 'visionair'? Onzin. De ervaring leert dat juist de 'boekhoudkundige visie' visionair is. Het gebruikelijke potverteren levert alleen maar ellende op.
John Maynard Keynes merkte eens op: 'Practical men, who believe themselves quite exempt from any intellectual influences, are usually the slaves of some defunct economist.' Gevreesd moet worden dat ook van Schendelen hiervan het slachtoffer is. Maar in dit geval is Keynes zèlf de overleden econoom. Dat is uiterst ongelukkig omdat het keynesiaanse beleid een eerlijke kans heeft gekregen om te tonen wat het waard is. En het resultaat was bedroevend. Gedurende vele decennia hangt de daaruit voortvloeiende staatsschuld als een molensteen om onze nek. Na de teloorgang van het Keynesiaanse paradigma, eind van de jaren zeventig, besloten de regeringen tot een nieuwe economische consensus, die bestond uit de vermindering van begrotingstekorten tot nul (en liefst begrotingsoverschotten), een streng anti-inflatoir monetair beleid, en structurele hervormingen gericht op verbetering van marktwerking, in overeenstemming met de beginselen van de aanbodseconomie. Deze beleidsconsensus is bevestigd en herbevestigd op vele internationale bijeenkomsten, bijvoorbeeld van de G7/8, het IMF en de OESO, en de EU. Maar in vele landen bestaat er een grote kloof tussen woord en daad.
De oude geconditioneerde Keynesiaanse reflexen komen steeds weer boven. Er zijn altijd genoeg economen die de politici willen plezieren met het aanreiken van argumenten om een dergelijk beleid te rechtvaardigen. Natuurlijk, zo redeneren zij, dient men de nieuwe beleidsconsensus in beginsel te respecteren, maar - oh, hoe jammer! - in de huidige specifieke situatie is het toegestaan om daar - tijdelijk vanzelfsprekend! - vanaf te wijken.
Het 3%-plafond van de EMU en het stabiliteitspact hebben de Europese ministers van financiën controle over hun nationale begrotingen verschaft. In overeenstemming met het motto, 'if we don't hang together, we will all hang separately', hebben zij dit samen tot stand gebracht. Alléén hadden zij het niet voor elkaar gekregen in hun respectieve landen. Het plafond is tot op heden de krachtigste verdedigingslinie gebleken tegen de macht van deelbelangen in de maatschappij die van de overheidsuitgaven willen profiteren. Dat wordt nu allemaal in de waagschaal gesteld.
Met zijn kritiek op de 'boekhoudkundige benadering' laat Van Schendelen duidelijk zien niets van de recente economische geschiedenis te hebben geleerd. Indien Europa weer zou afglijden naar de budgettaire laksheid van weleer, bestaat het gevaar dat zij eenzelfde stagnatie over zich afroept als die van de deerniswekkende jaren zeventig. De staatsschulden zullen weer gaan stijgen en de rekening daarvan wordt aan toekomstige generaties doorgeschoven. Maar in tegenstelling tot de jaren zeventig, zullen er hoe langer hoe minder belastingbetalers zijn vanwege de vergrijzing. Hogere belastingen zullen leiden tot een ondermijning van economische prikkels en een verstikkend invloed hebben op de groei. Daarmee begint een vicieuze cirkel die zal leiden tot scherpe stijging van de staatsschuld en uiteindelijk een economische implosie. Kortom, dan zal Europa er eindelijk in slagen het 'Japanse model' naar de kroon te steken.
Dáárom is de boekhoudkundige benadering visionair!
Hans Labohm
Gepubliceerd in de Volkskrant, 30 september 2003.
Plaats reactie - 5 reactie(s):
01-okt-2003 Allure
Ik vraag mij af hoeveel van de Volkskrant-lezers zich aan deze tekst geërgerd hebben, danwel haar schouderophalend terzijde hebben gelegd, onder het mom 'het kan niet waar zijn, want het mág niet waar zijn' - alles vooral vanwege deze passage:
"De oude geconditioneerde Keynesiaanse reflexen komen steeds weer boven. Er zijn altijd genoeg economen die de politici willen plezieren met het aanreiken van argumenten om een dergelijk beleid te rechtvaardigen. Natuurlijk, zo redeneren zij, dient men de nieuwe beleidsconsensus in beginsel te respecteren, maar - oh, hoe jammer! - in de huidige specifieke situatie is het toegestaan om daar - tijdelijk vanzelfsprekend! - vanaf te wijken."
Ik vrees heel veel.
02-okt-2003 Meeeh (vh Mè-è-èh)
Wat is er mis met het opkomen voor Nederlandse belangen in Brussel? Niets toch? De hele democratie van een land zelf is één grote discussie tussen allemaal eigenbelangen, maar dan op een iets lager niveau. Als je een eigenbelang hebt dan ga je ook ergens voor. Nederland lost toch niets op met het alsmaar doodknuffelen van de landen beneden de "knoflookgrens" of van het
voormalig Oostblok.
Iets anders: In dit artikel wordt wel gesproken over de nadelen van het Keynesiaanse systeem, maar ligt dat wel aan Keynes of eerder aan de
inslag van een overheid die de principes van een Keynesiaanse systeem toepast naar eigen invulling?
Heeft Keynes het over welke facetten van de maatschappij overheidsbemoeienis krijgen? Dat bepalen overheden zelf. En over het soort overheidsuitgaven, bijvoorbeeld subsidies? Dat die zouden moeten afhangen van prestaties in plaats van capaciteit? Heeft Keynes het over de hoogte van uitkeringen of de mate van controle en criteria die daar bij horen? Dat is dus allemaal invulling van overheden zelf: alleen de principes van Keynes worden gehanteerd. Het lijkt me niet dat Keynes de schuld moet krijgen.
En dan nog: er zijn gewoon in elke maatschappij aanzienlijke hoeveelheden mensen die je niet in de kou MAG laten staan, dus je moet in dit primitieve stadium van de aardse beschaving nog wel wat overheidsuitgaven doen, ook anticyclisch. Immers dan blijft ook bij mensen het geld rollen die anders geld niet zouden laten rollen. Belastingbetalers die rijker zouden worden neigen meer te sparen. Na een situatie waarin geld meer rolde, betekent dat nadeel voor de economie, dus ook voor het overheidsbudget. De gulden middenweg ligt dus ergens in het midden, maar wel degelijk MET Keynesiaanse principes.
Ja toch niet dan?
02-okt-2003 martin
In dit artikel wordt wel gesproken over de nadelen van het Keynesiaanse systeem, maar ligt dat wel aan Keynes of eerder aan de inslag van een overheid die de principes van een Keynesiaanse systeem toepast naar eigen invulling?
Bij mijn weten is er inmiddels onder economen een redelijke consensus dat Keynes het niet bij het rechte eind had. Maar misschien vergis ik me daar in.
Ik wil best geloven dat de principes van Keynes nooit zijn toegepast zoals hij ze heeft bedoeld. Dat vraagt namelijk teveel discipline van een overheid om realistisch te zijn. Dus zelfs als Keynes gelijk had met zijn idee‰n had hij m.i. beter moeten weten dan te verwachten dat ze praktisch uitvoerbaar zouden zijn.
En dan nog: er zijn gewoon in elke maatschappij aanzienlijke hoeveelheden mensen die je niet in de kou MAG laten staan, dus je moet in dit primitieve stadium van de aardse beschaving nog wel wat overheidsuitgaven doen, ook anticyclisch.
Alsof alleen de overheid die mensen kan helpen.
Immers dan blijft ook bij mensen het geld rollen die anders geld niet zouden laten rollen. Belastingbetalers die rijker zouden worden neigen meer te sparen. Na een situatie waarin geld meer rolde, betekent dat nadeel voor de economie,
Wat is dan het probleem? Je zal toch geld uit moeten blijven geven anders maak je het niet lang. Het geld dat je spaart zal je ook een keer uitgeven anders heeft het niet zoveel zin om te sparen...
dus ook voor het overheidsbudget.
Daar lig ik helemaal niet wakker van...
De gulden middenweg ligt dus ergens in het midden, maar wel degelijk MET Keynesiaanse principes.
Ja toch niet dan?
Niet dus...
08-okt-2003 Aschwin de Wolf
"Belastingbetalers die rijker zouden worden neigen meer te sparen. Na een situatie waarin geld meer rolde, betekent dat nadeel voor de economie, dus ook voor het overheidsbudget."
Laten we even stellen dat dit waar is. So what? Waarom zou een rationeel individu een paar procentpunten groei preferen als dit voor hem of haar een significante belastingverhoging inhoud?
Dat is direct een probleem van alle Keynesiaanse benaderingen. Men kijkt naar "de economie" vanuit een aggregratie niveau, het individu speelt geen enkele rol (behalve als een "variabele" die gemanipuleerd kan worden).
11-aug-2006 Rody
Hahaha, grappig stuk. Echter voor een visionair heb je toch meer nodig dan boekhoudersvisie (tunnelvisie ?). Natuurlijk is hand op de knip houden een methode, net zoals blijven financieren. Het is juist de kunst om dit in balans te houden en de juiste delen binnen de economie te stimuleren. Kapot bezuinigen is heel heel gemakkelijk. Echter je hebt ook nog eens te maken met mensen (die deze centen uiteindelijk opbrengen). Het veel realistischer om te zeggen dat de burgers en bedrijven kritischer worden op de overheid naarmate de belastingen en regels/wetten toenemen. Deze kritische houding heeft uiteindelijk zijn slag op de investerings- en comsumeringszin van bedrijven en burgers.
Voorts stelt Van Schendelen dat zijn bemoeizucht als minister van Financiën hem bij vele bewindslieden gehaat maakt? Het is opvallend dat een politicoloog, die toch van de hoed en de rand zou moeten weten, dit als een diskwalificerend element opvoert. M.i. geldt het tegenovergestelde. Als een minister van Financiën in een tijdperk van bezuinigingen zeer geliefd bij zijn collega's zou ernstige twijfel op zijn plaats zijn of hij wel de goede man op de goede plaats is.
Ook bekritiseert Van Schendelen de Nederlandse opstelling in Brussel om te komen tot een vermindering van de (te) hoge netto-afdrachten. Maar wat is er mis met het opkomen voor Nederlandse belangen in Brussel? Komen andere landen in de EU dan niet voor hun eigen belangen op? Hadden we dan maar niets moeten doen?
Ten slotte speelt Van Schendelen weer de grijs gedraaide plaat over de 'boekhoudkundige zendingsdrift' van minister Zalm in Brussel, of zoals hij het noemt: 'Zalms veldtocht tegen Frankrijk en Duitsland voor hun vermeende overtreding van de spelregels van begrotingsdiscipline.' Hoe zo 'Zalms zendingsdrift'? Hebben dan niet alle ministers van Financiën in de EU bij herhaling het belang van begrotingsdiscipline onderstreept? Wint de 'boekhouder' het hier dan van de 'visionair'? Onzin. De ervaring leert dat juist de 'boekhoudkundige visie' visionair is. Het gebruikelijke potverteren levert alleen maar ellende op.
John Maynard Keynes merkte eens op: 'Practical men, who believe themselves quite exempt from any intellectual influences, are usually the slaves of some defunct economist.' Gevreesd moet worden dat ook van Schendelen hiervan het slachtoffer is. Maar in dit geval is Keynes zèlf de overleden econoom. Dat is uiterst ongelukkig omdat het keynesiaanse beleid een eerlijke kans heeft gekregen om te tonen wat het waard is. En het resultaat was bedroevend. Gedurende vele decennia hangt de daaruit voortvloeiende staatsschuld als een molensteen om onze nek. Na de teloorgang van het Keynesiaanse paradigma, eind van de jaren zeventig, besloten de regeringen tot een nieuwe economische consensus, die bestond uit de vermindering van begrotingstekorten tot nul (en liefst begrotingsoverschotten), een streng anti-inflatoir monetair beleid, en structurele hervormingen gericht op verbetering van marktwerking, in overeenstemming met de beginselen van de aanbodseconomie. Deze beleidsconsensus is bevestigd en herbevestigd op vele internationale bijeenkomsten, bijvoorbeeld van de G7/8, het IMF en de OESO, en de EU. Maar in vele landen bestaat er een grote kloof tussen woord en daad.
De oude geconditioneerde Keynesiaanse reflexen komen steeds weer boven. Er zijn altijd genoeg economen die de politici willen plezieren met het aanreiken van argumenten om een dergelijk beleid te rechtvaardigen. Natuurlijk, zo redeneren zij, dient men de nieuwe beleidsconsensus in beginsel te respecteren, maar - oh, hoe jammer! - in de huidige specifieke situatie is het toegestaan om daar - tijdelijk vanzelfsprekend! - vanaf te wijken.
Het 3%-plafond van de EMU en het stabiliteitspact hebben de Europese ministers van financiën controle over hun nationale begrotingen verschaft. In overeenstemming met het motto, 'if we don't hang together, we will all hang separately', hebben zij dit samen tot stand gebracht. Alléén hadden zij het niet voor elkaar gekregen in hun respectieve landen. Het plafond is tot op heden de krachtigste verdedigingslinie gebleken tegen de macht van deelbelangen in de maatschappij die van de overheidsuitgaven willen profiteren. Dat wordt nu allemaal in de waagschaal gesteld.
Met zijn kritiek op de 'boekhoudkundige benadering' laat Van Schendelen duidelijk zien niets van de recente economische geschiedenis te hebben geleerd. Indien Europa weer zou afglijden naar de budgettaire laksheid van weleer, bestaat het gevaar dat zij eenzelfde stagnatie over zich afroept als die van de deerniswekkende jaren zeventig. De staatsschulden zullen weer gaan stijgen en de rekening daarvan wordt aan toekomstige generaties doorgeschoven. Maar in tegenstelling tot de jaren zeventig, zullen er hoe langer hoe minder belastingbetalers zijn vanwege de vergrijzing. Hogere belastingen zullen leiden tot een ondermijning van economische prikkels en een verstikkend invloed hebben op de groei. Daarmee begint een vicieuze cirkel die zal leiden tot scherpe stijging van de staatsschuld en uiteindelijk een economische implosie. Kortom, dan zal Europa er eindelijk in slagen het 'Japanse model' naar de kroon te steken.
Dáárom is de boekhoudkundige benadering visionair!
Hans Labohm
Gepubliceerd in de Volkskrant, 30 september 2003.
Plaats reactie01-okt-2003 Allure
Ik vraag mij af hoeveel van de Volkskrant-lezers zich aan deze tekst geërgerd hebben, danwel haar schouderophalend terzijde hebben gelegd, onder het mom 'het kan niet waar zijn, want het mág niet waar zijn' - alles vooral vanwege deze passage:
"De oude geconditioneerde Keynesiaanse reflexen komen steeds weer boven. Er zijn altijd genoeg economen die de politici willen plezieren met het aanreiken van argumenten om een dergelijk beleid te rechtvaardigen. Natuurlijk, zo redeneren zij, dient men de nieuwe beleidsconsensus in beginsel te respecteren, maar - oh, hoe jammer! - in de huidige specifieke situatie is het toegestaan om daar - tijdelijk vanzelfsprekend! - vanaf te wijken."
Ik vrees heel veel.
02-okt-2003 Meeeh (vh Mè-è-èh)
Wat is er mis met het opkomen voor Nederlandse belangen in Brussel? Niets toch? De hele democratie van een land zelf is één grote discussie tussen allemaal eigenbelangen, maar dan op een iets lager niveau. Als je een eigenbelang hebt dan ga je ook ergens voor. Nederland lost toch niets op met het alsmaar doodknuffelen van de landen beneden de "knoflookgrens" of van het
voormalig Oostblok.
Iets anders: In dit artikel wordt wel gesproken over de nadelen van het Keynesiaanse systeem, maar ligt dat wel aan Keynes of eerder aan de
inslag van een overheid die de principes van een Keynesiaanse systeem toepast naar eigen invulling?
Heeft Keynes het over welke facetten van de maatschappij overheidsbemoeienis krijgen? Dat bepalen overheden zelf. En over het soort overheidsuitgaven, bijvoorbeeld subsidies? Dat die zouden moeten afhangen van prestaties in plaats van capaciteit? Heeft Keynes het over de hoogte van uitkeringen of de mate van controle en criteria die daar bij horen? Dat is dus allemaal invulling van overheden zelf: alleen de principes van Keynes worden gehanteerd. Het lijkt me niet dat Keynes de schuld moet krijgen.
En dan nog: er zijn gewoon in elke maatschappij aanzienlijke hoeveelheden mensen die je niet in de kou MAG laten staan, dus je moet in dit primitieve stadium van de aardse beschaving nog wel wat overheidsuitgaven doen, ook anticyclisch. Immers dan blijft ook bij mensen het geld rollen die anders geld niet zouden laten rollen. Belastingbetalers die rijker zouden worden neigen meer te sparen. Na een situatie waarin geld meer rolde, betekent dat nadeel voor de economie, dus ook voor het overheidsbudget. De gulden middenweg ligt dus ergens in het midden, maar wel degelijk MET Keynesiaanse principes.
Ja toch niet dan?
02-okt-2003 martin
In dit artikel wordt wel gesproken over de nadelen van het Keynesiaanse systeem, maar ligt dat wel aan Keynes of eerder aan de inslag van een overheid die de principes van een Keynesiaanse systeem toepast naar eigen invulling?
Bij mijn weten is er inmiddels onder economen een redelijke consensus dat Keynes het niet bij het rechte eind had. Maar misschien vergis ik me daar in.
Ik wil best geloven dat de principes van Keynes nooit zijn toegepast zoals hij ze heeft bedoeld. Dat vraagt namelijk teveel discipline van een overheid om realistisch te zijn. Dus zelfs als Keynes gelijk had met zijn idee‰n had hij m.i. beter moeten weten dan te verwachten dat ze praktisch uitvoerbaar zouden zijn.
En dan nog: er zijn gewoon in elke maatschappij aanzienlijke hoeveelheden mensen die je niet in de kou MAG laten staan, dus je moet in dit primitieve stadium van de aardse beschaving nog wel wat overheidsuitgaven doen, ook anticyclisch.
Alsof alleen de overheid die mensen kan helpen.
Immers dan blijft ook bij mensen het geld rollen die anders geld niet zouden laten rollen. Belastingbetalers die rijker zouden worden neigen meer te sparen. Na een situatie waarin geld meer rolde, betekent dat nadeel voor de economie,
Wat is dan het probleem? Je zal toch geld uit moeten blijven geven anders maak je het niet lang. Het geld dat je spaart zal je ook een keer uitgeven anders heeft het niet zoveel zin om te sparen...
dus ook voor het overheidsbudget.
Daar lig ik helemaal niet wakker van...
De gulden middenweg ligt dus ergens in het midden, maar wel degelijk MET Keynesiaanse principes.
Ja toch niet dan?
Niet dus...
08-okt-2003 Aschwin de Wolf
"Belastingbetalers die rijker zouden worden neigen meer te sparen. Na een situatie waarin geld meer rolde, betekent dat nadeel voor de economie, dus ook voor het overheidsbudget."
Laten we even stellen dat dit waar is. So what? Waarom zou een rationeel individu een paar procentpunten groei preferen als dit voor hem of haar een significante belastingverhoging inhoud?
Dat is direct een probleem van alle Keynesiaanse benaderingen. Men kijkt naar "de economie" vanuit een aggregratie niveau, het individu speelt geen enkele rol (behalve als een "variabele" die gemanipuleerd kan worden).
11-aug-2006 Rody
Hahaha, grappig stuk. Echter voor een visionair heb je toch meer nodig dan boekhoudersvisie (tunnelvisie ?). Natuurlijk is hand op de knip houden een methode, net zoals blijven financieren. Het is juist de kunst om dit in balans te houden en de juiste delen binnen de economie te stimuleren. Kapot bezuinigen is heel heel gemakkelijk. Echter je hebt ook nog eens te maken met mensen (die deze centen uiteindelijk opbrengen). Het veel realistischer om te zeggen dat de burgers en bedrijven kritischer worden op de overheid naarmate de belastingen en regels/wetten toenemen. Deze kritische houding heeft uiteindelijk zijn slag op de investerings- en comsumeringszin van bedrijven en burgers.
