Vrijheid = democratie?
 |
De Oostenrijkse filosoof Karl Popper heeft op het gebied van de politieke filosofie vooral bekendheid verworven als criticus van het totalitaire gedachtegoed. In zijn onlangs verschenen essaybundel 'all life is problem solving' probeert Popper antwoord te geven op de vraag hoe de samenleving dan *wel* dient te worden ingericht.
Hoewel de totalitaire staat niet deugt, is onbeperkte vrijheid voor ieder individu volgens Popper eveneens onwenselijk. Popper redeneert als volgt: vrijheid betekent de vrijheid om alles te doen wat je wilt. Wie vrij is om alles te doen wat hij wil, is ook vrij om andere mensen van hun vrijheid te beroven. Ongelimiteerde vrijheid leidt dus tot slavernij; om de vrijheid te beschermen moet de vrijheid aan banden worden gelegd.
De vraag die Popper zich vervolgens stelt, luidt: wat voor inperkingen van de individuele vrijheid zijn noodzakelijk, en welke inperkingen gaan te ver? Aan welke criteria moet worden voldaan om te kunnen spreken van een vrije samenleving?
Popper komt met het volgende antwoord: "een staat is politiek vrij als de politieke instituties het de burgers in de praktijk mogelijk maakt om een overheid zonder bloedvergieten te vervangen wanneer een meerderheid een dergelijke verandering wenst." De beste methode om dit te bereiken, aldus Popper, is het houden van vrije verkiezingen.
Volgens Popper's criterium zijn alle inperkingen van de individuele vrijheid dus toegestaan, zolang de meerderheid maar accoord gaat. Vrijheid = democratie.
Met andere woorden: de enige reden waarom de slachtoffers van Hitler, Stalin, of Mao reden tot klagen hadden, was het feit dat er geen democratie heerste. Waren er netjes elke 4 jaar verkiezingen gehouden, en had 51% van de bevolking z'n instemming met deze regimes betuigd, dan hadden we volgens Popper's criterium moeten spreken van 'vrije samenlevingen'. En Popper geeft dit ook bijna expliciet toe met zijn stelling: "het maakt niet uit wie regeert, zolang de regering maar zonder bloedvergieten kan worden verwijderd."
Popper lijkt de onzinnigheid van zijn gelijkstelling van vrijheid aan democratie zelf ook te beseffen, want hij merkt op dat zijn theorie 'een beetje grof' is - prachtig understatement! - omdat er geen rekening wordt gehouden met 'de bescherming van minderheden'. Maar de voor de hand liggende conclusie dat dit zijn theorie onbruikbaar maakt, weigert hij te trekken. Ook waarschuwt Popper tegen het gevaar van de 'dictatuur van de meerderheid'; maar hoe een dergelijke waarschuwing te rijmen valt met Popper's eigen definitie van een vrije samenleving, blijft volledig in het duister.
Waarom is Popper, fanatiek bestrijder van het totalitarisme, desondanks zo'n zwakke en inconsistente verdediger van de vrijheid? Een belangrijke oorzaak ligt waarschijnlijk in de definitie van vrijheid waar Popper van uitgaat. Volgens Popper's Orwelliaanse definitie van vrijheid leven mensen in een staat van pure vrijheid als ze elkaar vrijelijk tot slaaf kunnen maken: vrijheid = slavernij. Voor Popper is dat een reden om de vrijheid aan banden te leggen. Maar omdat hij geen antwoord heeft op de vraag tot hoever de vrijheid dan wel aan banden mag worden gelegd, wordt principiele kritiek op tyranniek overheidsoptreden onmogelijk. Kritiek kan altijd worden afgedaan met de woorden: 'jawel, deze maatregel betekent inderdaad een beperking van de individuele vrijheid, maar dat is nu eenmaal noodzakelijk: absolute vrijheid leidt immers tot slavernij.' Popper's definitie van vrijheid komt als een boemerang terug; een betere definitie van vrijheid kunnen machtsbeluste politici zich onmogelijk wensen.
De vraag die Popper zich vervolgens stelt, luidt: wat voor inperkingen van de individuele vrijheid zijn noodzakelijk, en welke inperkingen gaan te ver? Aan welke criteria moet worden voldaan om te kunnen spreken van een vrije samenleving?
Popper komt met het volgende antwoord: "een staat is politiek vrij als de politieke instituties het de burgers in de praktijk mogelijk maakt om een overheid zonder bloedvergieten te vervangen wanneer een meerderheid een dergelijke verandering wenst." De beste methode om dit te bereiken, aldus Popper, is het houden van vrije verkiezingen.
Volgens Popper's criterium zijn alle inperkingen van de individuele vrijheid dus toegestaan, zolang de meerderheid maar accoord gaat. Vrijheid = democratie.
Met andere woorden: de enige reden waarom de slachtoffers van Hitler, Stalin, of Mao reden tot klagen hadden, was het feit dat er geen democratie heerste. Waren er netjes elke 4 jaar verkiezingen gehouden, en had 51% van de bevolking z'n instemming met deze regimes betuigd, dan hadden we volgens Popper's criterium moeten spreken van 'vrije samenlevingen'. En Popper geeft dit ook bijna expliciet toe met zijn stelling: "het maakt niet uit wie regeert, zolang de regering maar zonder bloedvergieten kan worden verwijderd."
Popper lijkt de onzinnigheid van zijn gelijkstelling van vrijheid aan democratie zelf ook te beseffen, want hij merkt op dat zijn theorie 'een beetje grof' is - prachtig understatement! - omdat er geen rekening wordt gehouden met 'de bescherming van minderheden'. Maar de voor de hand liggende conclusie dat dit zijn theorie onbruikbaar maakt, weigert hij te trekken. Ook waarschuwt Popper tegen het gevaar van de 'dictatuur van de meerderheid'; maar hoe een dergelijke waarschuwing te rijmen valt met Popper's eigen definitie van een vrije samenleving, blijft volledig in het duister.
Waarom is Popper, fanatiek bestrijder van het totalitarisme, desondanks zo'n zwakke en inconsistente verdediger van de vrijheid? Een belangrijke oorzaak ligt waarschijnlijk in de definitie van vrijheid waar Popper van uitgaat. Volgens Popper's Orwelliaanse definitie van vrijheid leven mensen in een staat van pure vrijheid als ze elkaar vrijelijk tot slaaf kunnen maken: vrijheid = slavernij. Voor Popper is dat een reden om de vrijheid aan banden te leggen. Maar omdat hij geen antwoord heeft op de vraag tot hoever de vrijheid dan wel aan banden mag worden gelegd, wordt principiele kritiek op tyranniek overheidsoptreden onmogelijk. Kritiek kan altijd worden afgedaan met de woorden: 'jawel, deze maatregel betekent inderdaad een beperking van de individuele vrijheid, maar dat is nu eenmaal noodzakelijk: absolute vrijheid leidt immers tot slavernij.' Popper's definitie van vrijheid komt als een boemerang terug; een betere definitie van vrijheid kunnen machtsbeluste politici zich onmogelijk wensen.
Had Popper de definitie van vrijheid gehanteerd die door de meer consistente en radicale denkers van het klassieke liberalisme werd gebruikt, dan zouden deze problemen niet zijn opgetreden. Wanneer vrijheid wordt gedefinieerd als de vrijheid van een ieder om vrijelijk over zichzelf en de vruchten van zijn arbeid te beschikken, dan valt de innerlijke contradictie weg. De vrijheid van de een betekent in dat geval niet meer de slavernij van de ander, maar juist de vrijheid van de ander: als iedereen de vrijheid heeft om over zijn eigen lichaam en eigendommen te beschikken, dan volgt daar automatisch uit dat niemand de vrijheid heeft om inbreuk te maken op andermans lichaam en eigendommen. Popper's oorspronkelijke reden om de vrijheid te beperken vervalt daarmee.
Op dat moment kunnen alle overheden die inbreuk maken op de individuele vrijheid op principiele gronden worden bestreden, en niet meer met het slappe verwijt: 'eerst verkiezingen houden alvorens door te gaan met deze onderdrukkingspraktijken!'. Consequentie van een dergelijke definitie van vrijheid is natuurlijk wel dat dan niet alleen verre dictaturen worden ontmaskerd als vijanden van de vrijheid, maar ook de moderne democratische staten, gezien de eindeloze hoeveelheid wetten en reguleringen waarmee die inbreuk maken op de vrijheid van een ieder om naar eigen goeddunken over eigen lichaam en eigendommen te beschikken.
De meer principiele denkers onder de klassiek liberalen schrokken voor een dergelijke radicale kritiek op de moderne democratische staat niet terug, maar voor Popper is dit duidelijk een brug te ver.
Het is opmerkelijk dat Popper, die zichzelf expliciet in de liberale traditie plaatst, klaarblijkelijk nauwelijks kennis heeft genomen van het gedachtegoed van zijn voorgangers. Nergens blijkt dat Popper op de hoogte is van de ideeen van klassiek liberalen als Herbert Spencer of Frederic Bastiat, laat staan van twintigste-eeuwse denkers als Robert Nozick, Ayn Rand of Murray Rothbard. Maar de grondleggers van het totalitarisme - Plato, Hegel, Marx en hun vele volgelingen - zijn in de boeken van Popper alomtegenwoordig. Het heeft er alle schijn van dat Popper het te druk heeft gehad met het bestuderen en weerleggen van de onzin die zijn politieke tegenstanders hebben uitgekraamd, om zich ook nog te kunnen verdiepen in filosofen van wie hij *wel* wat had kunnen opsteken.
Wie geinteresseerd is in een kritiek op totalitaire politieke stromingen, is bij Popper aan het juiste adres; maar wie geinteresseerd is in een verdediging van de vrijheid, zal zijn heil elders moeten zoeken.
Bart Croughs
Gerelateerde links:
- Amazon.com: Karl Popper - All life is problem solving
Dit artikel verscheen eerder in HP/De Tijd
Plaats reactie - 7 reactie(s):
07-dec-2004 Jetoel - jetoelGEEN@SPAMyahoo.com
Bart,
Goed stuk...erg gaaf dat jij een wereldberoemde filosoof zo gruwelijk in zijn ^%&* dolt.
Had ik nog een vraagje bij jouw definitie van vrijheid:
"als iedereen de vrijheid heeft om over zijn eigen lichaam en eigendommen te beschikken, dan volgt daar automatisch uit dat niemand de vrijheid heeft om inbreuk te maken op andermans lichaam en eigendommen."
Wat nu als iemand graag wil dat inbreuk gemaakt wordt op zijn lichaam of eigendommen, zoals de Duitser die via internet iemand bereid had gevonden hem op te eten?
08-dec-2004 Joep
Dat is niet slechts Barts definitie, dat is de algehele libertarische visie.
Daar volgt dan ook uit dat je elk contract mag afsluiten met iedereen, mits je geen dwang gebruikt (maar dan is het ook geen contract).
Ergo: als jij wil dat iemand jou opeet dan is het zaak iemand te vinden die dat verzoek wil inwilligen. Libertarisch gezien is daar helemaal niks mis mee. Zie ook Baas in eigen buik!
25-jan-2005 jetoel
Ik heb de afgelopen maanden gebruikt om me eens flink in te verdiepen in Rothbard, Hoppe , hazlitt en Mises en nu is deze column van bart niet meer dan logisch!
26-jul-2006 Mattijs
beter laat dan nooit:
"als iedereen de vrijheid heeft om over zijn eigen lichaam en eigendommen te beschikken, dan volgt daar automatisch uit dat niemand de vrijheid heeft om inbreuk te maken op andermans lichaam en eigendommen."
Degene die nadat alle grond op aarde geclaimd is (huidige situatie) geboren wordt, zal in principe totdat ie zelf grond heeft legaal kunnen worden gedwongen een deel van 'de vruchten van zijn arbeid' af te staan als prijs voor verblijf op andermans grond.
Je bent als grondbezitter dus vrij een gedeelte van het eigendom van degene die op jouw grond verblijft op te eisen. Een nieuwgeborene zonder grond IS dus niet vrij, maar kan zichzelf vrij werken. Dat is een essentieel verschil.
27-jul-2006 Owl
Mattijs,
Ik zie ergens wel het probleem dat je bedoelt (in theorie in ieder geval), maar zo'n nieuwgeborene is in welke maatschappij dan ook niet geheel "vrij". In de eerste jaren van zijn\haar leven zal iemand anders (de ouders) ervoor moeten zorgen, en daarna, zelfs al heeft hij eigen grond, zal hij "gedwongen" zijn arbeid te verrichten om zijn eigen voedsel e.d. te produceren. Of je nu op je eigen grond 40 uur moet ploeteren om voedsel te verbouwen, of 40 uur voor een ander werkt om op z'n minst voldoende voedsel en behuizing te verdienen, maakt dat zoveel verschil in "dwang"?
Bovendien, voor zover ik het met je eens ben dat het verwerpelijk is dat een nieuw geborene gedwongen wordt om dingen te doen omdat hij niet op een vrij stuk grond geboren wordt, is dat in het huidige systeem toch automatisch al zo? Jij blijft hameren op een situatie die in Libertaria theoretisch mogelijk zou zijn, maar zeer onwaarschijnlijk is omdat een libertarisch Nederland zou bestaan uit miljoenen kavels die voor een groot deel vrij zullen zijn. De personen die geen bezwaar hebben tegen onvrijheid (die het huidige democratische systeem bijvoorbeeld best vinden) zullen niet bijzondere interesse in al die vrije kavels hebben, maar mensen die vrij willen zijn wel. De situatie dat alle kavels door vrij handelen in handen zouden komen van 1 of meerdere democratische of dictatoriale grondbezitters is dus al niet erg waarschijnlijk. Maar de huidige situatie betekent dat je automatisch onvrij geboren wordt en onderdeel van een "democratisch" systeem waar je nooit voor gekozen hebt.
Hoe kan het dat je zoveel bezwaar maakt tegen een theoretische mogelijkheid van onvrijheid in libertaria, als het huidige systeem die onvrijheid allang en voor iedereen, actief in de praktijk brengt?
20-mei-2008 heremetijd - infoGEEN@SPAMziekvanzorg.nl
Mensen hebben hun onvervreemdbaar recht op vrijheid ten aanzien van hun geestelijke en lichamelijke gezondheid laten afnemen.
Om te overleven heeft het huidige voor iedereen verplichte gezondheidszorgstelsel daardoor alle troeven in handen.
"Auschwitz' is de macabere metafoor van een trein waar je in moet stappen en waar je niet uit mag stappen. Het recht om dat te bepalen lijkt in handen van een despoot, maar dat is een privilege ten aanzien van gepriviligeerde personen. Maar de feitelijke tyrannie vloeit voort uit het systeem waaraan niemand zich mag ontrekken.
Dat systeem kan dan a la Eichman over lijken gaan. Keurig netjes geadministreerd en volgen de (zelfs ethische )regels.
Lees de column: OPA PAST OP (www.ziekvanzorg.nl)
20-mei-2008 heremetijd - infoGEEN@SPAMziekvanzorg.nl
Het begrip democratie is net zo neutraal als het begrip ouderschap. Noch goed noch slecht. Op de invulling komt het aan. Wanneer de democratie besluit om de burger zijn onvervreemdbaar recht op vrijheid in de zorg te onhouden, is het maar de vraag of een dergelijk besluit via een democratisch proces nog is terug te draaien.
Het systeem nodigt immers uit tot parasitisme zowel onder bureacraten, artsen als patienten.
Lees: DE KONING TE RIJK
www.ziekvanzorg.nl
Op dat moment kunnen alle overheden die inbreuk maken op de individuele vrijheid op principiele gronden worden bestreden, en niet meer met het slappe verwijt: 'eerst verkiezingen houden alvorens door te gaan met deze onderdrukkingspraktijken!'. Consequentie van een dergelijke definitie van vrijheid is natuurlijk wel dat dan niet alleen verre dictaturen worden ontmaskerd als vijanden van de vrijheid, maar ook de moderne democratische staten, gezien de eindeloze hoeveelheid wetten en reguleringen waarmee die inbreuk maken op de vrijheid van een ieder om naar eigen goeddunken over eigen lichaam en eigendommen te beschikken.
De meer principiele denkers onder de klassiek liberalen schrokken voor een dergelijke radicale kritiek op de moderne democratische staat niet terug, maar voor Popper is dit duidelijk een brug te ver.
Het is opmerkelijk dat Popper, die zichzelf expliciet in de liberale traditie plaatst, klaarblijkelijk nauwelijks kennis heeft genomen van het gedachtegoed van zijn voorgangers. Nergens blijkt dat Popper op de hoogte is van de ideeen van klassiek liberalen als Herbert Spencer of Frederic Bastiat, laat staan van twintigste-eeuwse denkers als Robert Nozick, Ayn Rand of Murray Rothbard. Maar de grondleggers van het totalitarisme - Plato, Hegel, Marx en hun vele volgelingen - zijn in de boeken van Popper alomtegenwoordig. Het heeft er alle schijn van dat Popper het te druk heeft gehad met het bestuderen en weerleggen van de onzin die zijn politieke tegenstanders hebben uitgekraamd, om zich ook nog te kunnen verdiepen in filosofen van wie hij *wel* wat had kunnen opsteken.
Wie geinteresseerd is in een kritiek op totalitaire politieke stromingen, is bij Popper aan het juiste adres; maar wie geinteresseerd is in een verdediging van de vrijheid, zal zijn heil elders moeten zoeken.
Bart Croughs
Gerelateerde links:
- Amazon.com: Karl Popper - All life is problem solving
Dit artikel verscheen eerder in HP/De TijdPlaats reactie07-dec-2004 Jetoel - jetoelGEEN@SPAMyahoo.com
Bart,
Goed stuk...erg gaaf dat jij een wereldberoemde filosoof zo gruwelijk in zijn ^%&* dolt.
Had ik nog een vraagje bij jouw definitie van vrijheid:
"als iedereen de vrijheid heeft om over zijn eigen lichaam en eigendommen te beschikken, dan volgt daar automatisch uit dat niemand de vrijheid heeft om inbreuk te maken op andermans lichaam en eigendommen."
Wat nu als iemand graag wil dat inbreuk gemaakt wordt op zijn lichaam of eigendommen, zoals de Duitser die via internet iemand bereid had gevonden hem op te eten?
08-dec-2004 Joep
Dat is niet slechts Barts definitie, dat is de algehele libertarische visie.
Daar volgt dan ook uit dat je elk contract mag afsluiten met iedereen, mits je geen dwang gebruikt (maar dan is het ook geen contract).
Ergo: als jij wil dat iemand jou opeet dan is het zaak iemand te vinden die dat verzoek wil inwilligen. Libertarisch gezien is daar helemaal niks mis mee. Zie ook Baas in eigen buik!
25-jan-2005 jetoel
Ik heb de afgelopen maanden gebruikt om me eens flink in te verdiepen in Rothbard, Hoppe , hazlitt en Mises en nu is deze column van bart niet meer dan logisch!
26-jul-2006 Mattijs
beter laat dan nooit:
"als iedereen de vrijheid heeft om over zijn eigen lichaam en eigendommen te beschikken, dan volgt daar automatisch uit dat niemand de vrijheid heeft om inbreuk te maken op andermans lichaam en eigendommen."
Degene die nadat alle grond op aarde geclaimd is (huidige situatie) geboren wordt, zal in principe totdat ie zelf grond heeft legaal kunnen worden gedwongen een deel van 'de vruchten van zijn arbeid' af te staan als prijs voor verblijf op andermans grond.
Je bent als grondbezitter dus vrij een gedeelte van het eigendom van degene die op jouw grond verblijft op te eisen. Een nieuwgeborene zonder grond IS dus niet vrij, maar kan zichzelf vrij werken. Dat is een essentieel verschil.
27-jul-2006 Owl
Mattijs,
Ik zie ergens wel het probleem dat je bedoelt (in theorie in ieder geval), maar zo'n nieuwgeborene is in welke maatschappij dan ook niet geheel "vrij". In de eerste jaren van zijn\haar leven zal iemand anders (de ouders) ervoor moeten zorgen, en daarna, zelfs al heeft hij eigen grond, zal hij "gedwongen" zijn arbeid te verrichten om zijn eigen voedsel e.d. te produceren. Of je nu op je eigen grond 40 uur moet ploeteren om voedsel te verbouwen, of 40 uur voor een ander werkt om op z'n minst voldoende voedsel en behuizing te verdienen, maakt dat zoveel verschil in "dwang"?
Bovendien, voor zover ik het met je eens ben dat het verwerpelijk is dat een nieuw geborene gedwongen wordt om dingen te doen omdat hij niet op een vrij stuk grond geboren wordt, is dat in het huidige systeem toch automatisch al zo? Jij blijft hameren op een situatie die in Libertaria theoretisch mogelijk zou zijn, maar zeer onwaarschijnlijk is omdat een libertarisch Nederland zou bestaan uit miljoenen kavels die voor een groot deel vrij zullen zijn. De personen die geen bezwaar hebben tegen onvrijheid (die het huidige democratische systeem bijvoorbeeld best vinden) zullen niet bijzondere interesse in al die vrije kavels hebben, maar mensen die vrij willen zijn wel. De situatie dat alle kavels door vrij handelen in handen zouden komen van 1 of meerdere democratische of dictatoriale grondbezitters is dus al niet erg waarschijnlijk. Maar de huidige situatie betekent dat je automatisch onvrij geboren wordt en onderdeel van een "democratisch" systeem waar je nooit voor gekozen hebt.
Hoe kan het dat je zoveel bezwaar maakt tegen een theoretische mogelijkheid van onvrijheid in libertaria, als het huidige systeem die onvrijheid allang en voor iedereen, actief in de praktijk brengt?
20-mei-2008 heremetijd - infoGEEN@SPAMziekvanzorg.nl
Mensen hebben hun onvervreemdbaar recht op vrijheid ten aanzien van hun geestelijke en lichamelijke gezondheid laten afnemen.
Om te overleven heeft het huidige voor iedereen verplichte gezondheidszorgstelsel daardoor alle troeven in handen.
"Auschwitz' is de macabere metafoor van een trein waar je in moet stappen en waar je niet uit mag stappen. Het recht om dat te bepalen lijkt in handen van een despoot, maar dat is een privilege ten aanzien van gepriviligeerde personen. Maar de feitelijke tyrannie vloeit voort uit het systeem waaraan niemand zich mag ontrekken.
Dat systeem kan dan a la Eichman over lijken gaan. Keurig netjes geadministreerd en volgen de (zelfs ethische )regels.
Lees de column: OPA PAST OP (www.ziekvanzorg.nl)
20-mei-2008 heremetijd - infoGEEN@SPAMziekvanzorg.nl
Het begrip democratie is net zo neutraal als het begrip ouderschap. Noch goed noch slecht. Op de invulling komt het aan. Wanneer de democratie besluit om de burger zijn onvervreemdbaar recht op vrijheid in de zorg te onhouden, is het maar de vraag of een dergelijk besluit via een democratisch proces nog is terug te draaien.
Het systeem nodigt immers uit tot parasitisme zowel onder bureacraten, artsen als patienten.
Lees: DE KONING TE RIJK
www.ziekvanzorg.nl
