Kernenergie, een morele keuze
 |
Op de achtergrond bij de huidige kabinetsformatie van CDA en PvdA speelt ook de vraag heel erg mee of Nederland door moet gaan met kernenergie. Moet Borssele openblijven is de vraag en net als bij andere hete hangijzers als de Joint Strike Fighter en Israël zijn de partijen netjes in een links en een rechts kamp verdeeld met CDA, VVD, LPF, CU en SGP rechts en PvdA, SP, GL en D'66 links. Vooral ex-greenpeace man Diederik Sampson is er erg op gebrand om Borssele zo snel mogelijk te vervangen door zwaar gesubsidieerde windenergie. De PvdA laat zelfs in het midden of het al dan niet openhouden van de centrale een breekpunt in de formatie kan zijn.
Sluiting zou een logische uitkomst zijn van een proces dat eind jaren tachtig net na de Tsjernobyl ramp begon met als einddoel de Nederlandse kernindustrie een zachte dood te laten sterven. De twee geplande kernreactoren verdwenen in de ijskast en de in aanbouw zijnde en de door mismanagement geplaagde kweekreactor Kalkar werd in de mottenballen gedaan en later door een handige zakenman tot pretpark omgetoverd. In 1997 werd de kernreactor in Dodewaard stilgelegd en waren alleen Borssele en Petten (waar isotopen voor de kankerbestrijding worden geproduceerd) nog over. Ook Petten kwam de afgelopen jaren zwaar onder vuur te liggen en werd zelfs enige tijd gesloten door de toenmalige PvdA milieuminister Pronk die vervolgens de 'klokkenluider' een mooie baan aanbood. Ondertussen was het plan om Borssele in 2003 te sluiten door de exploitanten van de centrale bij de rechter aangevochten die hen in het gelijk stelde. De centrale is grondig gemoderniseerd en kan technisch tot 2015 en met extra verbeteringen zelfs tot 2030 mee. De enige mogelijkheid om van de centrale af te komen is een nieuwe wet aan te nemen in de tweede kamer. Groen links kamerlid Vos heeft al een initiatiefswetvoorstel hiervoor klaar.
Nieuwe kansen en bedreigingen
Het lijkt er dus op alsof de kernindustrie in Nederland op haar laatste benen loopt maar juist de laatste tijd komen er steeds meer berichten dat er een tegenontwikkeling gaande is. Via het Programma Instandhouding Nucleaire Competentie (PINC) wordt constant onderzoek gedaan naar nieuwe technologie die kernenergie veiliger, schoner en goedkoper kan maken. Tsjernobyl heeft de technici aan het denken gezet en er is nu een derde generatie reactoren in aanbouw in Japan en straks ook Finland. Nog beter is de pebble-bedreactor ook wel bekend als de ballenbakreactor. Zelfs het afvalprobleem lijkt gedeeltelijk oplosbaar door middel van nieuw ontwikkelde chemische processen. Ook het onderzoek naar kernfusie lijkt uit het slop geraakt te zijn met het internationale ITER project waaraan nu ook de Verenigde Staten hebben toegezegd mee te zullen doen. De ITER zou de eerste fusiereactor moeten zijn waar meer energie uitkomt dan er ingaat om de fusiereactie in gang te zetten. Echt grootschalige toepassing van kernfusie ligt nog wel dertig tot vijftig jaar in de toekomst schatten de experts maar de mogelijkheden van kernfusie zouden bijna onbeperkt zijn en bijna niet vervuilend.
Deze technische meevallers komen op een goed moment want de andere energiebronnen worden steeds minder betrouwbaar. De belangrijkste, olie, lijkt op haar hoogtepunt te zijn. Volgens een toenemend aantal analisten ligt de huidige jaarproductie al ver boven de nieuwe voorraden die elk jaar ontdekt worden. Met de huidige groei van het energieverbruik betekent dit dat op een gegeven moment (misschien al binnen tien jaar) de productie zal gaan afnemen en onvoldoende zal zijn om aan de vraag te voldoen. Door de hogere energieprijs worden alternatieven als olie uit teerzanden dan winstgevend en de concurrentie zal ervoor zorgen dat ook deze goedkoper zullen worden. Het blijft echter schipperen met de fossiele brandstoffen en het is duidelijk dat als de mensheid verdere vooruitgang wil boeken ze de komende eeuw hier niet genoeg aan heeft.
Het bekende alternatief uit de groene hoek zijn dan de 'duurzame energiebronnen' als biomassa, windenergie en zonnepanelen. Energie uit biomassa ('groene stroom') is in feite oplichterij omdat het noch schoon noch efficiënt is om hout, mest en tuinafval te verbranden. De opbrengsten van windenergie vallen blijkbaar ook tegen omdat alleen dankzij grote subsidies en allerlei belastingvoordelen de sector overeind kan blijven. In feite zijn het ook niet meer dan verbeterde windmolens. Schattig maar niet voldoende om een industrieland te laten draaien, laat staan te laten groeien. Zonnepanelen lijken meer succes te hebben. Geïnstalleerd op de daken van huizen zouden ze in principe in staat zijn om in de energievoorziening van die huizen te voorzien. Er wordt zelfs gesproken over de mogelijkheid om brandstofcellen in huizen te installeren. In brandstofcellen vindt een chemische reactie plaats tussen vloeibare waterstof en vloeibare zuurstof (met als product water) waarbij energie vrijkomt. Met de zonnepanelen zouden dan de vloeibare waterstof en de vloeibare zuurstof gemaakt kunnen worden zodat de brandstofcel als een soort accu dienst zou doen. Omdat brandstofcellen ook gebruikt kunnen worden om auto's aan te drijven denken sommigen dat dit plan het ei van Columbus is. Helaas vergeten ze hierbij dat voor het maken van de huizen, auto's, wegen en brandstofcellen ook heel veel energie nodig is. Veel meer dan het laten functioneren van een huis.
Energie en vrijheid
Veel milieuactivisten erkennen de problemen en beperkingen van de 'duurzame energiebronnen' en verplaatsen de discussie dan naar het morele vlak. Hoog energieverbruik is in hun ogen immoreel en sommigen hebben het over het 'verkrachten van de Moeder Aarde' als het over de winning van fossiele brandstoffen gaat. Anderen spreken losjes over de mensheid als een kankergezwel waar de natuur vanzelf wel mee af gaat rekenen. Hun oplossing, de enige moreel juiste, is een terugkeer naar de steady state. In deze situatie blijft de mensheid precies in evenwicht met de natuur en zal de 'normale situatie' van voor de industrialisatie (voor sommigen zelfs van voor de landbouw) hersteld worden. Een uitgebreid stelsel van regels zal ervoor zorgen dat individuen en bedrijven de natuurtoestand niet zullen verstoren. Niet alleen regels maar ook indoctrinatie met behulp van 'ethiek' is een handig hulpmiddel waardoor mensen intern hun gedachten gaan corrigeren.
Dit proces is duidelijk in volle gang in Nederland en Europa waar de milieuregels steeds verder om zich heen grijpen en het Kyoto verdrag is een manier om dit ook internationaal vast te leggen. Ook de nadruk op de ethische kanten wordt steeds verder opgevoerd. De studenten van de door bezuinigingen geplaagde faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen van de Leidse universiteit moeten nu bijvoorbeeld verplicht twee weken per jaar aan ethiek besteden. Misschien is het geen toeval dat de baas van de faculteit, Frans Saris, een belangrijke rol speelde in het laten stilleggen van de reactor in Petten toen hij nog de baas was van het onderzoekscentrum van energie daar. Vast staat wel dat er in de 'ethieksector' de komende jaren een hoop geld verdiend kan worden zonder dat daarvoor vakinhoudelijk wat gepresteerd hoeft te worden. Iedereen is eigenlijk toch een expert in ethiek als het erop aankomt.
Dit alles komt de vrijheid niet ten goede. Weliswaar zijn de mensen achter deze beweging in grote meerderheid tegen het inperken van vrijheid en hebben zij niet als doel om een soort groene dictatuur te vestigen maar dat is wel het logische gevolg van hun inspanningen. Het tempo van maatschappelijke vooruitgang wordt namenlijk bepaald door de sector die het langzaamste vooruitkomt. Door de hele geschiedenis heen zijn maatschappelijke hervormingen stukgelopen op de achterlijkheid van bepaalde sectoren. Als nu het doel is om de energiesector achterlijker te maken door op morele gronden voor minderwaardige technologie te kiezen dan is het gevolg dat de hele maatschappij achterlijker zal worden. Het gevolg daarvan is dan weer dat de keuzemogelijkheden en dus de vrijheden van mensen beperkt worden.
Conclusie
De kernindustrie staat in Nederland met de mogelijke sluiting van Borssele op een cruciale tweesprong van afsterven of voortbouwen op de kennis en ervaring uit het verleden om een veel grotere rol in de energievoorziening te gaan spelen. Door de staat van de energiesector als geheel staat Nederland ook voor een duidelijke keus: kiezen voor verdere vooruitgang of vrijwillige achteruitgang op grond van morele principes. Uit de initiatieven van het personeel van Borssele blijkt wel dat de kernindustrie mensen heeft die ervoor willen gaan om de Nederlandse economie verder te helpen. Het lijkt me ook belangrijk dat er gekeken gaat worden naar, mocht de centrale openblijven, hoe privatisering de sector de kans zou geven om haar potentieel waar te maken.
In de late oudheid waren er in de oostelijke provincies van het Romeinse rijk christenen die de woestijn introkken om daar als dieren te leven van de waterplassen, grassen en karkassen van dode dieren en in grotten te schuilen. Op deze manier dachten zij dichter bij God te komen en zo de ultieme vrijheid te bereiken. Hun denkfout was dat ze niet inzagen dat juist in de slechte en verdorven maatschappij die vrijheid te bereiken was door hard te werken om de wereld te verbeteren. Hopelijk wordt deze denkfout niet nog eens gemaakt.
Marc Bajema
Gerelateerde links:
- Site van het personeel van Borssele
- Site over de komende oliecrisis
Plaats reactie - 16 reactie(s):
23-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Meer informatie over de Pebblebed reactor is te vinden op: http://www.gat.com/gtmhr/ en
http://www.nrg-nl.com/htr/index.html
De ballenbak-reactor is inherent veilig en heeft, met een bouwtijd van 2 jaar, lage kapitaallasten. De splijtstof zit in keramische bollen ter grootte van een tennisbal. In 2004 gaat de 1e in Zuid-Afrika in bedrijf: http://www.pbmr.co.za/
Voor zonne- en windenergie geldt dat deze op afzienbare termijn (50 jaar of zelfs nog meer)geen rol van betekenis kunnen spelen. Zonnecellen hebben 4 tot 7 jaar nodig om de productie-energie terug te verdienen. Als het vermogen binnen die tijd wordt verdubbeld, kost de uitbreiding meer energie dan de bestaande installaties leveren. Wordt het vermogen langzamer uitgebreid, dan hou je de groei van de vraag niet bij.
Windmolens hebben een output die afhankelijk is van de 3e macht van de windsnelheid. Bij halvering van de windsnelheid hou je ineens nog maar 1/8e van het vermogen over. Door de grilligheid van de wind kun je met een windmolenpark geen enkele elektriciteitscentrale vervangen.
Voor wie de Duitse taal machtig is:
http://www.energie-fakten.de/
http://www.windkraftgegner.de/hoeppner/index.html
Een Nederlandse site met links:
http://home.wxs.nl/~hzwarber/wind/links.html
23-feb-2003 Speedy
Het grote probleem met kernenergie is dat het economisch niet levensvatbaar is. Tot op heden is het een zeer zwaar gesubsidieerde bedrijfstak die volledig ten onder zou gaan zodra het zijn eigen broek zou moeten ophouden. (ook de recente modernisering van Borssele is weer volop gesubsidieerd).
Een goed alternatief is de introductie van een waterstof-economie. Als de olie op is hebben de Arabieren alleen nog zonlicht, zeewater en oliedollars. Prima ingrediënten voor de grootschalige productie van waterstofgas. Gerenommeerde bedrijven als Shell en het Duitse MBB werken samen met de Saudi's en anderen aan dergelijke projecten. Het gasleidingnetwerk in Europa ligt er al. En waterstof is een uiterst milieuvriendelijke brandstof voor microwarmtekracht-centrales, auto’s en lijnvliegtuigen. En bovendien onuitputtelijk, in tegenstelling tot kernenergie waarmee we de problemen alleen maar voor ons uitschuiven:
1. Kernenergie draagt bij aan het broeikas-effect, omdat de winning en opwerking van de kernbrandstof CO2-uitstoot genereert.
2. Toekomstige generaties zullen niet zo blij zijn met het opgeslagen en zeer gevaarlijke kernafval. De kosten van veilige opslag zijn niet alleen hoog vanwege de zeer lange opslagduur (duizenden jaren), maar zouden werkelijk astronomische vormen aannemen als een deel van het radioactieve afval toch in het milieu zou vrijkomen. Ook het risico van ongelukken bij transporten en tijdens de opwerking blijft bestaan.
3. Ook is het niet zo dat we vanwege de geprojecteerde groei in het energieverbruik alle energiebronnen nodig zullen hebben. Zelfs als de hele wereld op het huidige per capita verbruik van de VS uitkomt kunnen alternatieve energiebronnen zoals zonne-energie vele malen in deze behoefte voorzien. Verder zijn energiebesparing door betere producten en productieprocessen en efficiënter productgebruik, alsmede hergebruik van onderdelen en materialen belangrijk om meer te kunnen doen met dezelfde hoeveelheid energie.
4. Tenslotte is vasthouden aan kernenergie uitstel van executie. De wereldvoorraad splijtbaar isotoop is zeer beperkt en het brandstofrendement van gangbare lichtwater-reactoren is uiterst laag. Slechts snelle kweekreactoren, zoals het inmiddels tot een pretpark verbouwde Kalkar en de Franse Superphenix (ook niet meer in gebruik) hadden vanwege hun veel hogere brandstofrendement kernenergie tot een (vrijwel) duurzame energiebron kunnen maken. Verkeerde beslissingen in het verleden hebben dit inmiddels onmogelijk gemaakt. Kernfusie is voorlopig niet operationeel en eveneens uiterst kostbaar.
Een ideologische discussie over de wenselijkheid van een bepaalde energiebron is zinloos. De normale wetten van de economie en claims voor mileuschade zullen ervoor zorgen dat binnen afzienbare tijd (lang voordat de olie op is; het Stenen Tijdperk is tenslotte ook niet ge-eindigd omdat de stenen op waren) fossiele brandstoffen vervangen zijn door duurzame energie.
23-feb-2003 Niek - ravacholGEEN@SPAMhopje.xs4all.nl
Twee dingen:
In de eerste alinea over de JSF. De LPF zou hiermee tot het "rechtse" kamp behoren. Dit is pas waar vanaf de moord op Fortuyn. Pim Fortuyn zelf was een tegenstander van deelname aan de JSF (zou hij daarom vermoord zijn?)
Verder is het een goed stuk. Kernenergie is volgens mij noodzakelijk om in de toekomst niet van energie verstoken te blijven. Bovendien worden we zo minder onafhankelijk van het instabiele Midden Oosten voor onze energievoorziening.
Speedy heeft gelijk dat kernenergie momenteel zwaar wordt gesubsidieerd door de overheden. Op een vrije markt zou "atoomstroom" niet kunnen concurreren met "fossiele" stroom.
Op langere termijn zal de olieprijs echter dusdanig stijgen dat kernenergie wel concurrerend wordt op een vrije markt.
23-feb-2003 marc bajema
Speedy,
In India gaat men in april beginnen aan de bouw van een nieuwe kweekreactor en in China heeft men een prototype pebblebed in gebruik. Het is dus niet zo dat de hele mensheid last heeft van de beslissingen van Europese politici.
Wat betreft waterstof, daar ben ook ik voor! Maar om dat te maken is veel energie nodig. Heel het Arabische schiereiland volzetten met zonnepanelen en de waterstof naar Europa via pijpleidingen lijkt me in de huidige situatie niet slim. Huizen kunnen zelfvoorzienend zijn maar we hebben ook nog industrie nodig en dus grote centrales.
Natuurlijk zitten er nadelen aan kernenergie maar de ontwikkeling lijkt me wel te zijn dat kernenergie steeds aantrekkelijker wordt dan de alternatieven.
23-feb-2003 Speedy
Zonne-energie is dé energiebron van de toekomst. Het is in een onvoorstelbare overvloed aanwezig (de aarde ontvangt jaarlijks 10.000 keer meer energie van de zon dan de hele wereldbevolking nu in een jaar verbruikt) en onuitputtelijk. Bij gebruik van moderne zonnecellen met een rendement van 30% is om het gehele energieverbruik van de VS te dekken slechts een oppervlak van 33.400 km2 nodig (ongeveer zo groot als Nederland dus). Een land als Duitsland zou met 600 km2 toe kunnen. Een eengezinswoning met 4 m2 op het dak kan zichzelf volledig voorzien van de benodigde energie.
Gedistribueerde systemen zijn ideaal voor woningen en kleine bedrijven, het gewonnen waterstofgas is ideaal voor mobiele toepassingen (kernenergie kan slechts batterijen opladen, brandstofcellen zijn echter veel efficiënter; bovendien: hoe wil je op kernenergie veilig vliegen ?) en voor grootschalige industriële toepassingen, aangevuld met waterkrachtcentrales (overal bruikbaar door ook elektrisch opgepompt water toe te passen) voor zware piekbelastingen (bijv. voor de aluminium-productie).
De productie van zonnepanelen kost veel energie, maar in 4 tot 7 jaar tijd hebben ze evenveel geproduceerd als ze hebben gekost, terwijl de totale levensduur 25 jaar bedraagt. Deze “energiebalans” van ca. 3-6 is vele malen gunstiger dan bij conventionele nucleaire centrales (slechts éénderde).
Technisch is het dus geen punt: zonne-energie wint het glansrijk van kernenergie. Het is puur een kwestie van economie. Naarmate de olieprijzen stijgen en hoog blijven en de enorme subsidies aan kernenergie-onderzoek, de bouw van centrales, de electriciteitsproductie, de opwerking en de afvalverwerking worden afgebouwd en komen te vervallen, wordt het gebruik van schone zonne-energie steeds aantrekkelijker. De markt zal het uitwijzen zodra de overheid stopt met het gesubsidieerd in leven houden van kernenergie.
24-feb-2003 Bram Fick - b.fickGEEN@SPAMchello.nl
Aan: media in Noord-Holland
Van: Lijst Pim Fortuyn Noord-Holland
Datum: 19-02-03
Betreft: werkbezoek Lijst Pim Fortuyn aan ECN in Petten
"Beter op weg met de LPF Noord-Holland"
Woensdag 13 februari hebben kandidaten voor de verkiezingen voor Provinciale Staten een werkbezoek afgelegd aan ECN in Petten. Zij zijn daar gastvrij onthaald door de heren Schatborn van ECN en Versteegh van NRG. Tijdens een ontspannen bijeenkomst zijn diverse zaken besproken, waaronder de diverse onderzoeksprojecten naar duurzame energie en de nucleaire reactor.
Dit heeft tot enkele verhelderende inzichten geleid. Aangezien met de eindige voorraad fossiele brandstoffen binnen afzienbare tijd niet meer voldaan kan worden aan de groeiende energiebehoefte is het zaak dat er tijdig pasklare alternatieven zijn uitgewerkt. Alternatieven die ervoor zorgen dat onze kinderen niet te maken krijgen met een gebrek aan energie en een overschot aan CO2. ECN is een professioneel bedrijf wat baanbrekend werk verricht in het onderzoek naar uiteenlopende vormen van duurzame energie, er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van onder andere zonne-energie, windenergie, energie uit biomassa, , energie-efficiënte bouwvormen en brandstofcellen.
Voor de toekomst van onze energievoorziening zijn nieuwe technologieën niet alleen onontbeerlijk, ze zullen ook een belangrijke factor gaan vormen in de economie. De investeringen die in Petten gedaan worden kunnen uitgroeien tot een belangrijke economische peiler voor ons land. Tot ons genoegen konden we zien dat men niet alleen aandacht besteedt aan het vinden van nieuwe energiebronnen, maar ook aan het ontwerpen van steeds efficiëntere productiemethoden.
De LPF is in principe terughoudend ten aanzien van het uitdelen van subsidies, maar een strategische investering in schone en duurzame energie zal op de lange termijn gaan lonen.
Voor het zover is dat Duurzame Energie de rol van de fossiele brandstoffen kan overnemen zullen nog decennia verstrijken. Als we in de tussentijd goed voor onze leefomgeving willen zorgen, en als we de internationale normen voor CO2-uitstoot zoals in Kyoto afgesproken willen halen zonder onze economie ernstig te benadelen t.o.v. de ons omringende landen, dan moeten we serieus overwegen snel meer gebruik van kernenergie te gaan maken. De nu al vijftig jaar opgeklopte verhalen over de risico's van kerncentrales zijn in de loop van die tijd door ervaring, streng toezicht en toegenomen kennis alleen maar ongeloofwaardiger geworden. In Petten zijn er zelfs al methodes ontwikkeld waarmee de straling van nucleaire afval weggenomen kan worden!
Het is zeer onverstandig om onze fantastische voorraad aardgas nu te blijven opstoken in elektriciteitscentrales Dat betekent immers dat we deze relatief schone en makkelijk transporteerbare fossiele brandstof binnen afzienbare tijd moeten vervangen door inefficiënte en vervuilende energieomzettingen, bijvoorbeeld als we met zijn allen elektrisch moeten gaan koken.
De LPF wil een schone en energieke toekomst haalbaar maken, en de weg erheen
begaanbaar.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Om wat misverstanden uit de weg te ruimen:
Waterstof is geen energiebron, maar slechts een energiedrager. Om waterstof te maken is energie nodig. Momenteel is aardgas de goedkoopste optie om waterstof te maken. Zonne-energie is aanzienlijk duurder en zal dat nog lange tijd blijven. Notabene: bij grootschalige toepassing kost het produceren van nieuwe zonnecellen meer energie dan bestaande kunnen leveren. Het vermogen mag immers niet sneller verdubbelen dan de 4 tot 7 jaar die nodig is om de productie-energie terug te verdienen.
Dat kernenergie zwaar gesubsidieerd wordt is een sprookje. In de prijs van atoomstroom zijn de kosten van ontmanteling van de centrales en opslag van afval opgenomen. Vergeet niet dat kapitaal, dat gereserveerd wordt om deze kosten te dekken, rentedragend opzij kan worden gezet. Uit externaliteiten-studies blijkt dan ook dat de maatschappelijke kosten van kernenergie tot de laagsten behoren, samen met windenergie en waterkracht.
Vroeger zijn er kapitaalvoorzieningen getroffen om de kosten van de bouw van centrales te dragen. Dit zijn leningen tegen een gunstige rente, omdat de overheid garant stond. Dit kun je met recht subsidies noemen, maar zwaar?
Vandaag de dag worden vooral wind- en zonne-energie gesubsidieerd. De mate waarin verschilt van land tot land. In Duitsland zijn de subsidies zo 'zwaar' dat windmolens zelfs op plaatsen met laag aanbod aan wind worden gebouwd.
De oude kerncentrales hebben hoge kapitaallasten vanwege de betonnen koepels en meervoudige veiligheidsvoorzienigen. De bolletjesreactor heeft deze niet nodig en moet in Zuid-Afrika concurreren met steenkool. Op de wereldmarkt zit kernenergie momenteel qua prijs tussen steenkool en aardgas in.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Nog wat cijfers over CO2-uitstoot per kWh van enkele energiebronnen:
kolen: 260-365
olie: 220-245
aardgas: 120-170
zon, pv: 27-76
biomassa: 8-16*
wind: 5,5-13,6
water: 1,1-6,3
atoom: 2,5-5,7
Een andere maatstaf is de Life Cycle Energy Ratio. De LCER is de verhouding tussen energie-output en input voor een compleet productiesysteem, dus inclusief: constructiefaciliteiten, productie van systemen om energie op te wekken en te distribueren, winning, raffinage en transport van brandstof, bedrijfs- en onderhoudskosten en kosten voor verwerking en opslag van afvalproducten. Dit alles geïntegreerd over de levensduur. Een energieproductiesysteem is ‘duurzamer’ naarmate de LCER hoger is.
De uitkomsten, verzameld uit diverse publicaties, zijn als volgt:
Energietechnologie: LCER
Zon (pv, centrale): 5
vloeibaar aardgas: 6
windenergie: 6-34 (afhankelijk van gebruiksfactor, die vooral van de vestigingsplaats afhangt)
Zon (pv, op dak): 9
kolen: 17
nucleair (verrijking via diffusie): 21
aardgas: 26
waterkracht: 50
nucleair: (centrifugeverrijking) 59
*Biomassa kent alleen een gesloten kringloop bij nieuwe aanplant, ook dan komt echter nog extra CO2 vrij vanwege transport, bemesting ect.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Ter aanvulling:
Bovenstaande gegevens komen uit de nieuwsbrief nr. 11 van de Stichting Kernvisie die weer citeerde van de volgende website: www.ans.org.
Nog even een citaat uit de nieuwsbrief over uraniumvoorraden:
Recent publiceerde de Nuclear Energy Agency van de OECD de gegevens over de thans bekende voorraadsituatie op een wijze, die directe vergelijking mogelijk maakt met de gangbare uitspraak, dat ‘er slechts voor 50 jaar uranium is’. Bovendien maken de cijfers duidelijk hoezeer de duurzaamheid van de voorraden afhangt van de toegepaste reactortypen en splijtstofcyclus.
Voor de vooraden worden twee opties aangenomen: 1) de conventionele voorraden, 2) de totale voorraden, gedefiniëerd als de conventionele voorraden + uranium uit fosfaatertsen + 10 % van het uranium uit zeewater.
Als de voorraden worden uitgedrukt in jaren verbruik op basis van de mondiale nucleaire elektriciteitsproductie in 1999 zijn de cijfers als volgt:
Conventioneel:------totaal:
Lichtwaterreactoren, geen opwerking van splijtstof:
326----------------------8350
Idem met éénmalige recyclage van plutonium
366----------------------9410
LWR + snelle reactoren met recyclage
488---------------------12500
Uitsluitend snelle reactoren met recyclage
10000------------------250000
Geavanceerde thorium/uraniumcyclus met ecyclage
17000--------------------35500
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Tot slot nog wat opmerkingen over kernafval.
Kerncentrales produceren afval, daar kun je niet omheen. In verhouding tot de hoeveelheid energie gaat het echter om kleine hoeveelheden. Als Nederland net zo voortvarend was als Frankrijk met kernenergie, dan zou het afval van 200 jaar elektriciteitsproductie op een voetbalveld passen, met bergsleuven van 1,5 m diep.
Een deel van het kernafval blijft lange tijd sterk radio-actief: de splijtingsproducten zo'n 300-500 jaar, de actiniden tot wel 250.000 jaar. Op een mensenleven is dat onvoorstelbaar lang, op een geologische tijdschaal gemeten stelt het echter niet veel voor. Dankzij het beperkte volume is het haalbaar om kernafval op te slaan. Kernafval is vooral een politiek probleem, technisch is het op te lossen. De natuur zelf levert voorbeelden hiervan: in Gabon hebben natuurlijke kernreactoren zo'n 2 miljard jaar geleden enkele tonnen uranium verspleten. Het afval bleef al die tijd op z'n plaats. Kernafval heeft i.h.a. een slechte oplosbaarheid. Ook ophoping in de voedselketen is onwaarschijnlijk: bij inname van plutonium wordt slechts 1/100.000e van de ingenomen hoeveelheid door het lichaam opgenomen. Gevaarlijk is plutonium vooral bij inademing of injectie in de bloedbaan. Bij bovengrondse atoomproeven zijn vele tonnen plutionium vrijgekomen, en velen van ons dragen een kleine hoeveelheid mee. (Uit de energiebronnen en kernenergie isbn: 903344349X).
Naast opslag is transmutatie een optie, hier zijn echter snel-spectrum reactoren voor nodig, vroeger bekend als kweekreactoren. Deze komen pas aan de orde als de vraag naar uranium de prijzen opdrijft. Snelle reactoren kunnen tot 100 keer zoveel energie uit een hoeveelheid splijtstof halen en zijn zeer geschikt voor het 'opbranden' van actiniden.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Over kernenergie heb ik voorlopig genoeg gezegd. Nu even de alternatieve energiebronnen en de waterstofeconomie:
Het is waar dat op papier de aarde in 1 uur meer energie ontvangt van de zon dan de mensheid in een jaar verbruikt. Het probleem is dat de dichtheid laag is en de opbrengst net zo grillig verloopt als het weer. Om zonne-energie te gebruiken moet je deze verzamelen (opvangen) en omzetten in bruikbare vormen als warmte en stroom, dit ook nog met een productievermogen dat op afroep beschikbaar is. Dit maakt zonne-energie duur. Zelfs als de prijs van zonnecellen nul euro zou zijn, is zonne-energie nog steeds duur. De stellages waarop de panelen moeten worden bevestigd bepalen inmiddels de helft van de prijs. (Dankzij het feit dat zonnecellen de afgelopen decennia spectaculair goedkoper zijn geworden).
Dit probleem geldt niet voor zonnepanelen op daken van gebouwen, maar dan kun je slechts in de behoefte van woningen voorzien. Voor grote kantoren en fabrieken moet je andere oplossingen zoeken.
Tegenwoordig is er veel aandacht voor de waterstofeconomie en de brandstofcel. Volkswagen heeft inmiddels een ander scenario beschikbaar: eerst stapt men over op synfuel: benzine en diesel gemaakt van aardgas m.b.v. Fisher-Tropsch fabrieken. Deze brandstoffen zijn zwavelvrij en schoner dan de huidige. Later stapt men over op sunfuel: deze wordt gemaakt van biomassa. I.p.v. ethanol en koolzaadolie gebruikt men processen waarbij de biomassa voor vrijwel 100% wordt gebruikt en vergast. D.m.v. dezelfde Fisher-Tropsch fabrieken wordt dan weer benzine en diesel gemaakt. Het voordeel t.o.v. waterstof is dat synthetische koolwaterstoffen een veel grotere energie-inhoud hebben per liter en bij kamertemperatuur en normale druk vloeibaar em hanteerbaar zijn.
Zelfs als waterstofproductie (b.v. met kernenergie) lonend is, is de benadering van Volkswagen nog altijd beter dan een echte waterstofeconomie. D.m.v. bijmenging van waterstof wordt de opbrengst aan synthetische koolwaterstoffen namelijk verdubbeld. De logistieke brandstofketen is en blijft dan stukken goedkoper dan een waterstofeconomie, die tot wel 10 keer duurder uit kan vallen. Experts denken dat op deze manier het hele wagenpark op sunfuel kan rijden. Dit i.t.t. klassieke biobrandstoffen, die veel ruimte vergen en een twijfelachtige energiebalans hebben.
Op deze manier levert de zon toch nog een bijdrage aan het energieverbruik en kan (al dan niet samen met kernenergie) voorzien worden in de behoefte aan brandstoffen in de vorm van koolwaterstoffen met een gesloten CO2-balans. De netto CO2-uitstoot van zonne- en kernenergie daalt dan naar nul.
Overigens ben ik een broeikasscepticus, maar dat is een andere (oeverloze) discussie.
27-feb-2003 Speedy
Erik,
Een overloze discussie ontstaat al gauw als mensen zich niet aan de feiten houden of een verdraaiing van feiten presenteren. Dergelijke mensen zijn selectieve “winkelaars” met een eigen agenda. Dat geeft niets, ieder heeft recht op een eigen mening, maar het helpt een discussie niet verder. Ik raad je dan ook aan om, mocht je hier al moeite mee hebben, alle bekende feiten over het onderwerp in overweging te nemen.
Het broeikaseffect is niet iets om sceptisch over te zijn. De sterke toename van broeikasgassen in de atmosfeer is een feit, evenals de stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde. Hoe het mechanisme precies functioneert is echter nog onduidelijk. De opwarming van het zeewater kan de Koude Golfstroom doen stagneren. Dit zou een snellere opwarming van de aarde tot gevolg kunnen hebben, ware het niet dat hierdoor tevens de Warme Golfstroom zal stagneren (beide Golfstromen omcirkelen in ca. 2000 jaar de gehele aarde en zorgen voor een stabiel en gematigd wereldklimaat met een gemiddelde temperatuur van slechts 15 graden).
Deze stagnatie zal juist een sterke afkoeling veroorzaken (de Warme Golfstroom zorgt ervoor dat wij hier in Europa een gematigd klimaat hebben, zonder deze bijdrage komen we hier in een nieuwe ijstijd terecht). Het probleem is nu dat het evenwicht van beide effecten (opwarming en afkoeling) instabiel is.
Het wordt bovendien sterk beïnvloed door enorme hoeveelheden methaangas die uit de oceaanbodem vrijkomen zodra de temperatuur enkele graden stijgt (methaan is een zeer sterk broeikasgas). Daarbij nemen de oceanen, en het fytoplankton daarin, zeer grote hoeveelheden van het broeikasgas CO2 op, maar dat vermogen neemt drastisch af zodra de temperatuur stijgt.
Het zou dus heel goed kunnen dat onze kleine bijdrage aan CO2 uitstoot (die in 50 jaar is verdubbeld en snel toeneemt) net voldoende opwarming genereert om de hele balans razendsnel door te laten slaan. Het klimaat verandert dan onomkeerbaar en hele delen van de aarde zullen onleefbaar worden voor de mens.
Een kernenergiecentrale draagt evenveel bij aan het broeikaseffect als een aardgasgestookte centrale. Dit komt voornamelijk door de grotere CO2-productie bij de winning van de grote hoeveelheden erts (zeer arm van samenstelling), bij de bouw c.q. ontmanteling van de centrale en de opwerkings-, afvalverwerkingsfabrieken en speciale opslagterreinen, en het transport van brandstof en afval.
Verder is CO2 het belangrijkste broeikasgas, maar niet het enige (ruim ½). CO2 komt voor 2/3 vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen (olie, kolen, gas) en door het verbranden van hout (ontbossing en koken op hout). Een groot aandeel heeft vervoer (auto's, vrachtverkeer, vliegtuigen) naast industrie en huishoudens (verwarming, koken). Hier is dus ook veel winst te halen door energiebesparing (efficientere productieprocessen, efficienter productontwerp, productgebruik en betere planologie).
In Nederland is de CO2 uitstoot uit elektriciteitscentrales 1/4 van het totaal (wereldwijd 1/5 en kernenergie kan alleen voor de opwekking van elektriciteit ingezet worden). Hieruit blijkt, dat als alle elektriciteit wereldwijd opgewekt zou worden door kerncentrales (nu is dat zo'n 17%), het broeikaseffect maar met ca. 7% zou afnemen (1/2 x 2/3 x 1/5). Die 7% is nog heel positief omdat 100% kernenergie niet mogelijk is: 70% is feitelijk het maximum (kerncentrales kunnen heel moeilijk ingezet worden voor piekbelasting en alleen voor basislast).
De Europese Unie (en dus ook Nederland) heeft zich in 1997 in het Japanse Kyoto vastgelegd om CO2 emissies in 2010 met gemiddeld 8% terug te dringen ten opzichte van 1990. Maar volgens de VN-klimaatorganisatie (IPCC) moet de uitstoot van broeikasgassen met 60 tot 80 % afgenomen zijn in 2040.
De oplossing voor het broeikaseffect ligt dus veel meer in energiebesparing (50% reductie is mogelijk), duurzame energie (kan al op redelijk korte termijn tot 40% van het totale energieverbruik dekken) en vermindering van de uitstoot van andere broeikasgassen (denk aan de vervanging van koelmiddelen in koelkasten e.d.).
27-feb-2003 Speedy
Erik,
Wat de zware subsidiering van de sector betreft (onderzoek, bouw, productie, afvalverwerking en opslag) ben je kort van memorie. Enkele schrijnende voorbeelden:
1. Kalkar heeft alles bij elkaar zo’n 15 miljard gulden gekost. Nederland heeft daar fors aan bijgedragen (SEP maar ook EZ met vele honderden miljoenen). De bekende Kalkar-heffing van 3% op de elektriciteitsnota was bedoeld om daar nog iets van terug te halen bij de “gebruikers” maar onder grote protesten werd de heffing al snel weer afgeschaft. De staat (wij dus) draaide toen op voor de enorme verliezen.
2. Voor de ontmanteling van Dodewaard over 40 jaar heeft de Nederlandse overheid een paar honderd miljoen gulden belastinggeld gereserveerd die nu niet voor rendabeler investeringen kunnen worden gebruikt.
3. De laatste renovatie van Borssele is deels door EPZ en deels door de Nederlandse overheid gedragen (EZ: 70 miljoen gulden subsidie).
4. De kerncentrale Borssele bestaat feitelijk in hoofdzaak voor de lokale aluminiumfabriek Pechiney. Deze betaalt de stroom ca. 37% onder de kWh-kostprijs van Borssele. De rest subsidiëren de andere gebruikers en de overheid.
5. ECN, Kema, Stork Nucon, UCN, TU Delft en andere kernenergie-onderzoekinstellingen en -bedrijven ontvangen jaarlijks een fors deel van hun budget in de vorm van overheidssubsidies.
6. Tot en met 1982 dumpte Nederland haar laag- en middel-actieve afval in de Atlantische Oceaan. Lekker goedkoop ! De COVRA (Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval) is nu verantwoordelijk voor de inzameling en opslag van radioactief afval in Nederland. Oorspronkelijk werd de COVRA gevormd door de producenten van het afval (voornamelijk de kerncentrales), maar de Nederlandse staat wordt nu 100% eigenaar en zal alle verliezen volledig gaan dragen (in het verleden heeft de NL-belastingbetaler al veel geld betaald om de verliezen aan te zuiveren). Dat die kosten hoog zullen zijn is duidelijk: oorspronkelijk was het de bedoeling dat het afval zo’n 50 tot 100 jaar in Borssele zou worden opgeslagen, waarna het definitief ergens diep ondergronds opgeslagen zou worden. Inmiddels wordt er al gesproken over langere opslag in Borssele, zelfs tot 300 jaar (zo lang heeft men blijkbaar nog nodig om ondergrondse opslag echt geschikt te maken).
Sinds 1992 wordt er laag- en middel-actief afval opgeslagen in de loodsen van de COVRA en vanaf ongeveer 2004 moet het gebouw voor het hoog-radioactieve afval, het HABOG (Hoog Actief Behandelings en Opslag Gebouw, 230 miljoen EURO!), klaar zijn. Dan zal ook het afval uit de opwerkingsfabrieken teruggezonden worden naar Nederland. In totaal houdt de COVRA rekening met de opslag van zo’n 190.000 m3 afval. Dat is dus heel wat meer dan je voetbalveld.
27-feb-2003 Speedy
Erik,
Tot slot nog enkele opmerkingen over de toekomst:
Aan die HTR wordt al meer dan 30 jaar (tevergeefs) gesleuteld. Deze goedkopere kernenergie-technologie kan niet concurreren met gasgestookte warmtekrachtcentrales, ook niet als de gasprijs verdubbelt.
Waarom noem je het Zuid-Afrikaanse HTR-project zonder erbij te vermelden dat reeds in 1991 Siemens het HTR-onderzoek staakte nadat er al 1,8 miljard DEM in was gestoken ? De HTR is immers geen inherent veilige reactor, de grafietbollen kunnen niet smelten maar wel branden. De ramp in Tsjernobyl heeft laten zien waar zo’n brand toe kan leiden.
Snelle kweekreactoren blijven gevaarlijk en daardoor erg duur. Het primaire koelcircuit gevuld met natrium is uiterst brandgevaarlijk en onderhoudsgevoelig. Daarbij produceren snelle kweekreactoren enorme hoeveelheden plutonium, dat niet alleen erg giftig is maar ook prima in kernwapens te gebruiken is.
De bezwaren tegen kernfusie zijn niet minder ernstig dan de bezwaren tegen conventionele kernenergie. Het zal nog decennia en vele miljarden kosten voordat de eerste fusiereactor operationeel is. Een fusiereactor levert tien keer zoveel ontmantelingsafval op (met 100-1000 jaar wel veel minder lang radio-actief) dan een conventionele kernreactor van hetzelfde vermogen. Het reactorvat moet om de 2 jaar vervangen worden. Ook is er een hoog brandgevaar door de aanwezigheid van natriumkoeling en lithiummantels. Andere bezwaren zijn de proliferatie van tritium en de mogelijkheid voor het kweken van plutonium, beide bruikbaar voor kernwapens. Onder proliferatie valt uiteraard ook de overdracht van kennis over kernfusie.
Vanwege de complexiteit van een fusiereactor en de daardoor hoge technische kosten moet er rekening mee gehouden worden dat een fusiereactor drie keer zo duur zal zijn als een gewone kernreactor. De voor kernfusie benodigde stoffen zijn o.a. deuterium, tritium (zeer zeldzaam, moet uit lithium worden gekweekt), lithium en beryllium. De wereldvoorraden hiervan en vooral de kosten van grootschalige productie (nu nog volkomen onduidelijk) zullen mede van invloed zijn op de economische levensvatbaarheid van kernfusie.
En wat betreft je verwijzing naar het alternatieve brandstofsysteem van VW, dat is niet nodig. Waterstof kan in de auto zelf worden gemaakt met behulp van een katalytische omvormer. Daarna wordt het in de brandstofcel met de zuurstof uit de lucht omgezet in schone waterdamp en elektriciteit. Je tankt dan gewoon een waterstofhoudende vloeistof (bijv. methanol), net zo makkelijk als je nu benzine tankt.
En nogmaals, hoe wil je met kernenergie veilig vliegen ? Waterstof biedt echt de meeste mogelijkheden.
30-jan-2004 Rieke - salsalavandeGEEN@SPAMhotmail.com
Hallo,
Misschien dat ik een beetje erg raar tussen deze discussie val. Maar ik kwam hier toevallig terecht doordat ik opzoek was over informatie over de hele ramp Tjernobyl.
Ik ben een studente van de Saxion Hogeschool in Enschede. En volg daar de opleiding, sociaal pedagogische hulpverlening. Ik zit nu in het derde leerjaar.
Tijdens mij stage met jongeren van 12 tot 18 jaar kwam ik een aantal opvallende zaken tegen. Zoals bijv. dat jongeren moeite hebben met hun motoriek.
Hierbij wou ik niet gelijk de link leggen met de ramp Tjernobyl. Maar die straling is wel de gehele wereld over getrokken, dus wie weet hebben de moeders die toen zwanger waren daar wel iets van meegekregen.
Mijn vraag aan jullie is of dat jullie hier iets vanaf weten?! Mij misschien verder kunnen helpen met tips of links zodat ik bij de goede mensen terecht kom voor de juiste informatie. Het lijkt me namelijk erg interessant om hier volgend jaar wat mee te doen in mijn afstudeer project.
Hopelijk kan iemand me hiermee verder helpen, ik vind het wel leuk dat jullie nu zo actief zijn met dit onderwerp, er zijn dus nog wel mensen in geïnteresseerd.
Vriendelijke Groet, Rieke
31-jan-2004 Speedy
Hallo Rieke,
De Tsjernobyl-ramp begon op 26 april 1986 (een paar dagen later was de meeste fall-out boven Nederland). Dat betekent, dat je wat de invloed tijdens de zwangerschap betreft alleen hoeft te kijken naar kinderen die 17 jaar en 8 maanden oud zijn of jonger (want de invloed van de Tsjernobyl-vervuiling is er nog steeds, zij het sterk verminderd).
Bij volwassenen in Nederland zaten de radio-actieve stoffen vooral in het eten en deze zouden in theorie ziekten als schildklierkanker, lymfeklierkanker, botkanker en leukemie kunnen hebben veroorzaakt, maar voor zover ik weet geen storingen in de motoriek. Wel schijnt elektrosmog (o.a. de radiostraling van GSM-netwerken) enige invloed op het zenuwstelsel te hebben.
Om niets over het hoofd te zien kan je beter even aan een arts vragen waardoor zo’n gestoorde motoriek allemaal kan worden veroorzaakt (bij volwassenen en bij foetussen). Vaak zijn bepaalde medicijnen die de zwangere vrouw gebruikt en die vanwege schadelijke bijwerkingen later weer van de markt worden genomen, veroorzakers van afwijkingen bij kinderen.
Officiële rapporten over volksgezondheid en milieu in Nederland kan je opvragen bij het RIVM (rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu, website: www.rivm.nl )
Hier zijn er twee die ik toevallig tegenkwam, maar je kan het RIVM beter even bellen en een stralingsdeskundige enkele gerichte vragen stellen:
Blootstelling van de Nederlandse bevolking aan externe straling (225K PDF-file)
Straling in het binnenmilieu: bronnen en maatregelen (1800K PDF-file)
(nu weer een hot-topic i.v.m. de hernieuwde belangstelling voor het licht radio-actieve radongas in betonnen nieuwbouw huizen)
Ook het ECN (energieonderzoek centrum Nederland, website: www.ecn.nl ) weet alles van radio-actieve straling en de invloed op de mens.
Dit is nog een informatief artikel van Hans de Jonge, een voormalig anti-kernenergie activist die echter wel zijn feitenkennis op orde heeft:
Straling en Tsjernobyl
Het internet kent talloze sites met info over de Tsjernobyl-ramp en de gevolgen. Hier zijn er alvast een paar om je op weg te helpen. Veel succes met je onderzoek.
Chernobyl
Chernobyl Legacy
2002 Update of Chernobyl
Nuclear disasters links pages
CNN: major nuclear disasters
Nieuwe kansen en bedreigingen
Het lijkt er dus op alsof de kernindustrie in Nederland op haar laatste benen loopt maar juist de laatste tijd komen er steeds meer berichten dat er een tegenontwikkeling gaande is. Via het Programma Instandhouding Nucleaire Competentie (PINC) wordt constant onderzoek gedaan naar nieuwe technologie die kernenergie veiliger, schoner en goedkoper kan maken. Tsjernobyl heeft de technici aan het denken gezet en er is nu een derde generatie reactoren in aanbouw in Japan en straks ook Finland. Nog beter is de pebble-bedreactor ook wel bekend als de ballenbakreactor. Zelfs het afvalprobleem lijkt gedeeltelijk oplosbaar door middel van nieuw ontwikkelde chemische processen. Ook het onderzoek naar kernfusie lijkt uit het slop geraakt te zijn met het internationale ITER project waaraan nu ook de Verenigde Staten hebben toegezegd mee te zullen doen. De ITER zou de eerste fusiereactor moeten zijn waar meer energie uitkomt dan er ingaat om de fusiereactie in gang te zetten. Echt grootschalige toepassing van kernfusie ligt nog wel dertig tot vijftig jaar in de toekomst schatten de experts maar de mogelijkheden van kernfusie zouden bijna onbeperkt zijn en bijna niet vervuilend.
Deze technische meevallers komen op een goed moment want de andere energiebronnen worden steeds minder betrouwbaar. De belangrijkste, olie, lijkt op haar hoogtepunt te zijn. Volgens een toenemend aantal analisten ligt de huidige jaarproductie al ver boven de nieuwe voorraden die elk jaar ontdekt worden. Met de huidige groei van het energieverbruik betekent dit dat op een gegeven moment (misschien al binnen tien jaar) de productie zal gaan afnemen en onvoldoende zal zijn om aan de vraag te voldoen. Door de hogere energieprijs worden alternatieven als olie uit teerzanden dan winstgevend en de concurrentie zal ervoor zorgen dat ook deze goedkoper zullen worden. Het blijft echter schipperen met de fossiele brandstoffen en het is duidelijk dat als de mensheid verdere vooruitgang wil boeken ze de komende eeuw hier niet genoeg aan heeft.
Het bekende alternatief uit de groene hoek zijn dan de 'duurzame energiebronnen' als biomassa, windenergie en zonnepanelen. Energie uit biomassa ('groene stroom') is in feite oplichterij omdat het noch schoon noch efficiënt is om hout, mest en tuinafval te verbranden. De opbrengsten van windenergie vallen blijkbaar ook tegen omdat alleen dankzij grote subsidies en allerlei belastingvoordelen de sector overeind kan blijven. In feite zijn het ook niet meer dan verbeterde windmolens. Schattig maar niet voldoende om een industrieland te laten draaien, laat staan te laten groeien. Zonnepanelen lijken meer succes te hebben. Geïnstalleerd op de daken van huizen zouden ze in principe in staat zijn om in de energievoorziening van die huizen te voorzien. Er wordt zelfs gesproken over de mogelijkheid om brandstofcellen in huizen te installeren. In brandstofcellen vindt een chemische reactie plaats tussen vloeibare waterstof en vloeibare zuurstof (met als product water) waarbij energie vrijkomt. Met de zonnepanelen zouden dan de vloeibare waterstof en de vloeibare zuurstof gemaakt kunnen worden zodat de brandstofcel als een soort accu dienst zou doen. Omdat brandstofcellen ook gebruikt kunnen worden om auto's aan te drijven denken sommigen dat dit plan het ei van Columbus is. Helaas vergeten ze hierbij dat voor het maken van de huizen, auto's, wegen en brandstofcellen ook heel veel energie nodig is. Veel meer dan het laten functioneren van een huis.
Energie en vrijheid
Veel milieuactivisten erkennen de problemen en beperkingen van de 'duurzame energiebronnen' en verplaatsen de discussie dan naar het morele vlak. Hoog energieverbruik is in hun ogen immoreel en sommigen hebben het over het 'verkrachten van de Moeder Aarde' als het over de winning van fossiele brandstoffen gaat. Anderen spreken losjes over de mensheid als een kankergezwel waar de natuur vanzelf wel mee af gaat rekenen. Hun oplossing, de enige moreel juiste, is een terugkeer naar de steady state. In deze situatie blijft de mensheid precies in evenwicht met de natuur en zal de 'normale situatie' van voor de industrialisatie (voor sommigen zelfs van voor de landbouw) hersteld worden. Een uitgebreid stelsel van regels zal ervoor zorgen dat individuen en bedrijven de natuurtoestand niet zullen verstoren. Niet alleen regels maar ook indoctrinatie met behulp van 'ethiek' is een handig hulpmiddel waardoor mensen intern hun gedachten gaan corrigeren.
Dit proces is duidelijk in volle gang in Nederland en Europa waar de milieuregels steeds verder om zich heen grijpen en het Kyoto verdrag is een manier om dit ook internationaal vast te leggen. Ook de nadruk op de ethische kanten wordt steeds verder opgevoerd. De studenten van de door bezuinigingen geplaagde faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen van de Leidse universiteit moeten nu bijvoorbeeld verplicht twee weken per jaar aan ethiek besteden. Misschien is het geen toeval dat de baas van de faculteit, Frans Saris, een belangrijke rol speelde in het laten stilleggen van de reactor in Petten toen hij nog de baas was van het onderzoekscentrum van energie daar. Vast staat wel dat er in de 'ethieksector' de komende jaren een hoop geld verdiend kan worden zonder dat daarvoor vakinhoudelijk wat gepresteerd hoeft te worden. Iedereen is eigenlijk toch een expert in ethiek als het erop aankomt.
Dit alles komt de vrijheid niet ten goede. Weliswaar zijn de mensen achter deze beweging in grote meerderheid tegen het inperken van vrijheid en hebben zij niet als doel om een soort groene dictatuur te vestigen maar dat is wel het logische gevolg van hun inspanningen. Het tempo van maatschappelijke vooruitgang wordt namenlijk bepaald door de sector die het langzaamste vooruitkomt. Door de hele geschiedenis heen zijn maatschappelijke hervormingen stukgelopen op de achterlijkheid van bepaalde sectoren. Als nu het doel is om de energiesector achterlijker te maken door op morele gronden voor minderwaardige technologie te kiezen dan is het gevolg dat de hele maatschappij achterlijker zal worden. Het gevolg daarvan is dan weer dat de keuzemogelijkheden en dus de vrijheden van mensen beperkt worden.
Conclusie
De kernindustrie staat in Nederland met de mogelijke sluiting van Borssele op een cruciale tweesprong van afsterven of voortbouwen op de kennis en ervaring uit het verleden om een veel grotere rol in de energievoorziening te gaan spelen. Door de staat van de energiesector als geheel staat Nederland ook voor een duidelijke keus: kiezen voor verdere vooruitgang of vrijwillige achteruitgang op grond van morele principes. Uit de initiatieven van het personeel van Borssele blijkt wel dat de kernindustrie mensen heeft die ervoor willen gaan om de Nederlandse economie verder te helpen. Het lijkt me ook belangrijk dat er gekeken gaat worden naar, mocht de centrale openblijven, hoe privatisering de sector de kans zou geven om haar potentieel waar te maken.
In de late oudheid waren er in de oostelijke provincies van het Romeinse rijk christenen die de woestijn introkken om daar als dieren te leven van de waterplassen, grassen en karkassen van dode dieren en in grotten te schuilen. Op deze manier dachten zij dichter bij God te komen en zo de ultieme vrijheid te bereiken. Hun denkfout was dat ze niet inzagen dat juist in de slechte en verdorven maatschappij die vrijheid te bereiken was door hard te werken om de wereld te verbeteren. Hopelijk wordt deze denkfout niet nog eens gemaakt.
Marc Bajema
Gerelateerde links:
- Site van het personeel van Borssele
- Site over de komende oliecrisis
Plaats reactie23-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Meer informatie over de Pebblebed reactor is te vinden op: http://www.gat.com/gtmhr/ en
http://www.nrg-nl.com/htr/index.html
De ballenbak-reactor is inherent veilig en heeft, met een bouwtijd van 2 jaar, lage kapitaallasten. De splijtstof zit in keramische bollen ter grootte van een tennisbal. In 2004 gaat de 1e in Zuid-Afrika in bedrijf: http://www.pbmr.co.za/
Voor zonne- en windenergie geldt dat deze op afzienbare termijn (50 jaar of zelfs nog meer)geen rol van betekenis kunnen spelen. Zonnecellen hebben 4 tot 7 jaar nodig om de productie-energie terug te verdienen. Als het vermogen binnen die tijd wordt verdubbeld, kost de uitbreiding meer energie dan de bestaande installaties leveren. Wordt het vermogen langzamer uitgebreid, dan hou je de groei van de vraag niet bij.
Windmolens hebben een output die afhankelijk is van de 3e macht van de windsnelheid. Bij halvering van de windsnelheid hou je ineens nog maar 1/8e van het vermogen over. Door de grilligheid van de wind kun je met een windmolenpark geen enkele elektriciteitscentrale vervangen.
Voor wie de Duitse taal machtig is:
http://www.energie-fakten.de/
http://www.windkraftgegner.de/hoeppner/index.html
Een Nederlandse site met links:
http://home.wxs.nl/~hzwarber/wind/links.html
23-feb-2003 Speedy
Het grote probleem met kernenergie is dat het economisch niet levensvatbaar is. Tot op heden is het een zeer zwaar gesubsidieerde bedrijfstak die volledig ten onder zou gaan zodra het zijn eigen broek zou moeten ophouden. (ook de recente modernisering van Borssele is weer volop gesubsidieerd).
Een goed alternatief is de introductie van een waterstof-economie. Als de olie op is hebben de Arabieren alleen nog zonlicht, zeewater en oliedollars. Prima ingrediënten voor de grootschalige productie van waterstofgas. Gerenommeerde bedrijven als Shell en het Duitse MBB werken samen met de Saudi's en anderen aan dergelijke projecten. Het gasleidingnetwerk in Europa ligt er al. En waterstof is een uiterst milieuvriendelijke brandstof voor microwarmtekracht-centrales, auto’s en lijnvliegtuigen. En bovendien onuitputtelijk, in tegenstelling tot kernenergie waarmee we de problemen alleen maar voor ons uitschuiven:
1. Kernenergie draagt bij aan het broeikas-effect, omdat de winning en opwerking van de kernbrandstof CO2-uitstoot genereert.
2. Toekomstige generaties zullen niet zo blij zijn met het opgeslagen en zeer gevaarlijke kernafval. De kosten van veilige opslag zijn niet alleen hoog vanwege de zeer lange opslagduur (duizenden jaren), maar zouden werkelijk astronomische vormen aannemen als een deel van het radioactieve afval toch in het milieu zou vrijkomen. Ook het risico van ongelukken bij transporten en tijdens de opwerking blijft bestaan.
3. Ook is het niet zo dat we vanwege de geprojecteerde groei in het energieverbruik alle energiebronnen nodig zullen hebben. Zelfs als de hele wereld op het huidige per capita verbruik van de VS uitkomt kunnen alternatieve energiebronnen zoals zonne-energie vele malen in deze behoefte voorzien. Verder zijn energiebesparing door betere producten en productieprocessen en efficiënter productgebruik, alsmede hergebruik van onderdelen en materialen belangrijk om meer te kunnen doen met dezelfde hoeveelheid energie.
4. Tenslotte is vasthouden aan kernenergie uitstel van executie. De wereldvoorraad splijtbaar isotoop is zeer beperkt en het brandstofrendement van gangbare lichtwater-reactoren is uiterst laag. Slechts snelle kweekreactoren, zoals het inmiddels tot een pretpark verbouwde Kalkar en de Franse Superphenix (ook niet meer in gebruik) hadden vanwege hun veel hogere brandstofrendement kernenergie tot een (vrijwel) duurzame energiebron kunnen maken. Verkeerde beslissingen in het verleden hebben dit inmiddels onmogelijk gemaakt. Kernfusie is voorlopig niet operationeel en eveneens uiterst kostbaar.
Een ideologische discussie over de wenselijkheid van een bepaalde energiebron is zinloos. De normale wetten van de economie en claims voor mileuschade zullen ervoor zorgen dat binnen afzienbare tijd (lang voordat de olie op is; het Stenen Tijdperk is tenslotte ook niet ge-eindigd omdat de stenen op waren) fossiele brandstoffen vervangen zijn door duurzame energie.
23-feb-2003 Niek - ravacholGEEN@SPAMhopje.xs4all.nl
Twee dingen:
In de eerste alinea over de JSF. De LPF zou hiermee tot het "rechtse" kamp behoren. Dit is pas waar vanaf de moord op Fortuyn. Pim Fortuyn zelf was een tegenstander van deelname aan de JSF (zou hij daarom vermoord zijn?)
Verder is het een goed stuk. Kernenergie is volgens mij noodzakelijk om in de toekomst niet van energie verstoken te blijven. Bovendien worden we zo minder onafhankelijk van het instabiele Midden Oosten voor onze energievoorziening.
Speedy heeft gelijk dat kernenergie momenteel zwaar wordt gesubsidieerd door de overheden. Op een vrije markt zou "atoomstroom" niet kunnen concurreren met "fossiele" stroom.
Op langere termijn zal de olieprijs echter dusdanig stijgen dat kernenergie wel concurrerend wordt op een vrije markt.
23-feb-2003 marc bajema
Speedy,
In India gaat men in april beginnen aan de bouw van een nieuwe kweekreactor en in China heeft men een prototype pebblebed in gebruik. Het is dus niet zo dat de hele mensheid last heeft van de beslissingen van Europese politici.
Wat betreft waterstof, daar ben ook ik voor! Maar om dat te maken is veel energie nodig. Heel het Arabische schiereiland volzetten met zonnepanelen en de waterstof naar Europa via pijpleidingen lijkt me in de huidige situatie niet slim. Huizen kunnen zelfvoorzienend zijn maar we hebben ook nog industrie nodig en dus grote centrales.
Natuurlijk zitten er nadelen aan kernenergie maar de ontwikkeling lijkt me wel te zijn dat kernenergie steeds aantrekkelijker wordt dan de alternatieven.
23-feb-2003 Speedy
Zonne-energie is dé energiebron van de toekomst. Het is in een onvoorstelbare overvloed aanwezig (de aarde ontvangt jaarlijks 10.000 keer meer energie van de zon dan de hele wereldbevolking nu in een jaar verbruikt) en onuitputtelijk. Bij gebruik van moderne zonnecellen met een rendement van 30% is om het gehele energieverbruik van de VS te dekken slechts een oppervlak van 33.400 km2 nodig (ongeveer zo groot als Nederland dus). Een land als Duitsland zou met 600 km2 toe kunnen. Een eengezinswoning met 4 m2 op het dak kan zichzelf volledig voorzien van de benodigde energie.
Gedistribueerde systemen zijn ideaal voor woningen en kleine bedrijven, het gewonnen waterstofgas is ideaal voor mobiele toepassingen (kernenergie kan slechts batterijen opladen, brandstofcellen zijn echter veel efficiënter; bovendien: hoe wil je op kernenergie veilig vliegen ?) en voor grootschalige industriële toepassingen, aangevuld met waterkrachtcentrales (overal bruikbaar door ook elektrisch opgepompt water toe te passen) voor zware piekbelastingen (bijv. voor de aluminium-productie).
De productie van zonnepanelen kost veel energie, maar in 4 tot 7 jaar tijd hebben ze evenveel geproduceerd als ze hebben gekost, terwijl de totale levensduur 25 jaar bedraagt. Deze “energiebalans” van ca. 3-6 is vele malen gunstiger dan bij conventionele nucleaire centrales (slechts éénderde).
Technisch is het dus geen punt: zonne-energie wint het glansrijk van kernenergie. Het is puur een kwestie van economie. Naarmate de olieprijzen stijgen en hoog blijven en de enorme subsidies aan kernenergie-onderzoek, de bouw van centrales, de electriciteitsproductie, de opwerking en de afvalverwerking worden afgebouwd en komen te vervallen, wordt het gebruik van schone zonne-energie steeds aantrekkelijker. De markt zal het uitwijzen zodra de overheid stopt met het gesubsidieerd in leven houden van kernenergie.
24-feb-2003 Bram Fick - b.fickGEEN@SPAMchello.nl
Aan: media in Noord-Holland
Van: Lijst Pim Fortuyn Noord-Holland
Datum: 19-02-03
Betreft: werkbezoek Lijst Pim Fortuyn aan ECN in Petten
"Beter op weg met de LPF Noord-Holland"
Woensdag 13 februari hebben kandidaten voor de verkiezingen voor Provinciale Staten een werkbezoek afgelegd aan ECN in Petten. Zij zijn daar gastvrij onthaald door de heren Schatborn van ECN en Versteegh van NRG. Tijdens een ontspannen bijeenkomst zijn diverse zaken besproken, waaronder de diverse onderzoeksprojecten naar duurzame energie en de nucleaire reactor.
Dit heeft tot enkele verhelderende inzichten geleid. Aangezien met de eindige voorraad fossiele brandstoffen binnen afzienbare tijd niet meer voldaan kan worden aan de groeiende energiebehoefte is het zaak dat er tijdig pasklare alternatieven zijn uitgewerkt. Alternatieven die ervoor zorgen dat onze kinderen niet te maken krijgen met een gebrek aan energie en een overschot aan CO2. ECN is een professioneel bedrijf wat baanbrekend werk verricht in het onderzoek naar uiteenlopende vormen van duurzame energie, er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van onder andere zonne-energie, windenergie, energie uit biomassa, , energie-efficiënte bouwvormen en brandstofcellen.
Voor de toekomst van onze energievoorziening zijn nieuwe technologieën niet alleen onontbeerlijk, ze zullen ook een belangrijke factor gaan vormen in de economie. De investeringen die in Petten gedaan worden kunnen uitgroeien tot een belangrijke economische peiler voor ons land. Tot ons genoegen konden we zien dat men niet alleen aandacht besteedt aan het vinden van nieuwe energiebronnen, maar ook aan het ontwerpen van steeds efficiëntere productiemethoden.
De LPF is in principe terughoudend ten aanzien van het uitdelen van subsidies, maar een strategische investering in schone en duurzame energie zal op de lange termijn gaan lonen.
Voor het zover is dat Duurzame Energie de rol van de fossiele brandstoffen kan overnemen zullen nog decennia verstrijken. Als we in de tussentijd goed voor onze leefomgeving willen zorgen, en als we de internationale normen voor CO2-uitstoot zoals in Kyoto afgesproken willen halen zonder onze economie ernstig te benadelen t.o.v. de ons omringende landen, dan moeten we serieus overwegen snel meer gebruik van kernenergie te gaan maken. De nu al vijftig jaar opgeklopte verhalen over de risico's van kerncentrales zijn in de loop van die tijd door ervaring, streng toezicht en toegenomen kennis alleen maar ongeloofwaardiger geworden. In Petten zijn er zelfs al methodes ontwikkeld waarmee de straling van nucleaire afval weggenomen kan worden!
Het is zeer onverstandig om onze fantastische voorraad aardgas nu te blijven opstoken in elektriciteitscentrales Dat betekent immers dat we deze relatief schone en makkelijk transporteerbare fossiele brandstof binnen afzienbare tijd moeten vervangen door inefficiënte en vervuilende energieomzettingen, bijvoorbeeld als we met zijn allen elektrisch moeten gaan koken.
De LPF wil een schone en energieke toekomst haalbaar maken, en de weg erheen
begaanbaar.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Om wat misverstanden uit de weg te ruimen:
Waterstof is geen energiebron, maar slechts een energiedrager. Om waterstof te maken is energie nodig. Momenteel is aardgas de goedkoopste optie om waterstof te maken. Zonne-energie is aanzienlijk duurder en zal dat nog lange tijd blijven. Notabene: bij grootschalige toepassing kost het produceren van nieuwe zonnecellen meer energie dan bestaande kunnen leveren. Het vermogen mag immers niet sneller verdubbelen dan de 4 tot 7 jaar die nodig is om de productie-energie terug te verdienen.
Dat kernenergie zwaar gesubsidieerd wordt is een sprookje. In de prijs van atoomstroom zijn de kosten van ontmanteling van de centrales en opslag van afval opgenomen. Vergeet niet dat kapitaal, dat gereserveerd wordt om deze kosten te dekken, rentedragend opzij kan worden gezet. Uit externaliteiten-studies blijkt dan ook dat de maatschappelijke kosten van kernenergie tot de laagsten behoren, samen met windenergie en waterkracht.
Vroeger zijn er kapitaalvoorzieningen getroffen om de kosten van de bouw van centrales te dragen. Dit zijn leningen tegen een gunstige rente, omdat de overheid garant stond. Dit kun je met recht subsidies noemen, maar zwaar?
Vandaag de dag worden vooral wind- en zonne-energie gesubsidieerd. De mate waarin verschilt van land tot land. In Duitsland zijn de subsidies zo 'zwaar' dat windmolens zelfs op plaatsen met laag aanbod aan wind worden gebouwd.
De oude kerncentrales hebben hoge kapitaallasten vanwege de betonnen koepels en meervoudige veiligheidsvoorzienigen. De bolletjesreactor heeft deze niet nodig en moet in Zuid-Afrika concurreren met steenkool. Op de wereldmarkt zit kernenergie momenteel qua prijs tussen steenkool en aardgas in.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Nog wat cijfers over CO2-uitstoot per kWh van enkele energiebronnen:
kolen: 260-365
olie: 220-245
aardgas: 120-170
zon, pv: 27-76
biomassa: 8-16*
wind: 5,5-13,6
water: 1,1-6,3
atoom: 2,5-5,7
Een andere maatstaf is de Life Cycle Energy Ratio. De LCER is de verhouding tussen energie-output en input voor een compleet productiesysteem, dus inclusief: constructiefaciliteiten, productie van systemen om energie op te wekken en te distribueren, winning, raffinage en transport van brandstof, bedrijfs- en onderhoudskosten en kosten voor verwerking en opslag van afvalproducten. Dit alles geïntegreerd over de levensduur. Een energieproductiesysteem is ‘duurzamer’ naarmate de LCER hoger is.
De uitkomsten, verzameld uit diverse publicaties, zijn als volgt:
Energietechnologie: LCER
Zon (pv, centrale): 5
vloeibaar aardgas: 6
windenergie: 6-34 (afhankelijk van gebruiksfactor, die vooral van de vestigingsplaats afhangt)
Zon (pv, op dak): 9
kolen: 17
nucleair (verrijking via diffusie): 21
aardgas: 26
waterkracht: 50
nucleair: (centrifugeverrijking) 59
*Biomassa kent alleen een gesloten kringloop bij nieuwe aanplant, ook dan komt echter nog extra CO2 vrij vanwege transport, bemesting ect.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Ter aanvulling:
Bovenstaande gegevens komen uit de nieuwsbrief nr. 11 van de Stichting Kernvisie die weer citeerde van de volgende website: www.ans.org.
Nog even een citaat uit de nieuwsbrief over uraniumvoorraden:
Recent publiceerde de Nuclear Energy Agency van de OECD de gegevens over de thans bekende voorraadsituatie op een wijze, die directe vergelijking mogelijk maakt met de gangbare uitspraak, dat ‘er slechts voor 50 jaar uranium is’. Bovendien maken de cijfers duidelijk hoezeer de duurzaamheid van de voorraden afhangt van de toegepaste reactortypen en splijtstofcyclus.
Voor de vooraden worden twee opties aangenomen: 1) de conventionele voorraden, 2) de totale voorraden, gedefiniëerd als de conventionele voorraden + uranium uit fosfaatertsen + 10 % van het uranium uit zeewater.
Als de voorraden worden uitgedrukt in jaren verbruik op basis van de mondiale nucleaire elektriciteitsproductie in 1999 zijn de cijfers als volgt:
Conventioneel:------totaal:
Lichtwaterreactoren, geen opwerking van splijtstof:
326----------------------8350
Idem met éénmalige recyclage van plutonium
366----------------------9410
LWR + snelle reactoren met recyclage
488---------------------12500
Uitsluitend snelle reactoren met recyclage
10000------------------250000
Geavanceerde thorium/uraniumcyclus met ecyclage
17000--------------------35500
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Tot slot nog wat opmerkingen over kernafval.
Kerncentrales produceren afval, daar kun je niet omheen. In verhouding tot de hoeveelheid energie gaat het echter om kleine hoeveelheden. Als Nederland net zo voortvarend was als Frankrijk met kernenergie, dan zou het afval van 200 jaar elektriciteitsproductie op een voetbalveld passen, met bergsleuven van 1,5 m diep.
Een deel van het kernafval blijft lange tijd sterk radio-actief: de splijtingsproducten zo'n 300-500 jaar, de actiniden tot wel 250.000 jaar. Op een mensenleven is dat onvoorstelbaar lang, op een geologische tijdschaal gemeten stelt het echter niet veel voor. Dankzij het beperkte volume is het haalbaar om kernafval op te slaan. Kernafval is vooral een politiek probleem, technisch is het op te lossen. De natuur zelf levert voorbeelden hiervan: in Gabon hebben natuurlijke kernreactoren zo'n 2 miljard jaar geleden enkele tonnen uranium verspleten. Het afval bleef al die tijd op z'n plaats. Kernafval heeft i.h.a. een slechte oplosbaarheid. Ook ophoping in de voedselketen is onwaarschijnlijk: bij inname van plutonium wordt slechts 1/100.000e van de ingenomen hoeveelheid door het lichaam opgenomen. Gevaarlijk is plutonium vooral bij inademing of injectie in de bloedbaan. Bij bovengrondse atoomproeven zijn vele tonnen plutionium vrijgekomen, en velen van ons dragen een kleine hoeveelheid mee. (Uit de energiebronnen en kernenergie isbn: 903344349X).
Naast opslag is transmutatie een optie, hier zijn echter snel-spectrum reactoren voor nodig, vroeger bekend als kweekreactoren. Deze komen pas aan de orde als de vraag naar uranium de prijzen opdrijft. Snelle reactoren kunnen tot 100 keer zoveel energie uit een hoeveelheid splijtstof halen en zijn zeer geschikt voor het 'opbranden' van actiniden.
25-feb-2003 Erik Driessens - erik.driessensGEEN@SPAMwxs.nl
Over kernenergie heb ik voorlopig genoeg gezegd. Nu even de alternatieve energiebronnen en de waterstofeconomie:
Het is waar dat op papier de aarde in 1 uur meer energie ontvangt van de zon dan de mensheid in een jaar verbruikt. Het probleem is dat de dichtheid laag is en de opbrengst net zo grillig verloopt als het weer. Om zonne-energie te gebruiken moet je deze verzamelen (opvangen) en omzetten in bruikbare vormen als warmte en stroom, dit ook nog met een productievermogen dat op afroep beschikbaar is. Dit maakt zonne-energie duur. Zelfs als de prijs van zonnecellen nul euro zou zijn, is zonne-energie nog steeds duur. De stellages waarop de panelen moeten worden bevestigd bepalen inmiddels de helft van de prijs. (Dankzij het feit dat zonnecellen de afgelopen decennia spectaculair goedkoper zijn geworden).
Dit probleem geldt niet voor zonnepanelen op daken van gebouwen, maar dan kun je slechts in de behoefte van woningen voorzien. Voor grote kantoren en fabrieken moet je andere oplossingen zoeken.
Tegenwoordig is er veel aandacht voor de waterstofeconomie en de brandstofcel. Volkswagen heeft inmiddels een ander scenario beschikbaar: eerst stapt men over op synfuel: benzine en diesel gemaakt van aardgas m.b.v. Fisher-Tropsch fabrieken. Deze brandstoffen zijn zwavelvrij en schoner dan de huidige. Later stapt men over op sunfuel: deze wordt gemaakt van biomassa. I.p.v. ethanol en koolzaadolie gebruikt men processen waarbij de biomassa voor vrijwel 100% wordt gebruikt en vergast. D.m.v. dezelfde Fisher-Tropsch fabrieken wordt dan weer benzine en diesel gemaakt. Het voordeel t.o.v. waterstof is dat synthetische koolwaterstoffen een veel grotere energie-inhoud hebben per liter en bij kamertemperatuur en normale druk vloeibaar em hanteerbaar zijn.
Zelfs als waterstofproductie (b.v. met kernenergie) lonend is, is de benadering van Volkswagen nog altijd beter dan een echte waterstofeconomie. D.m.v. bijmenging van waterstof wordt de opbrengst aan synthetische koolwaterstoffen namelijk verdubbeld. De logistieke brandstofketen is en blijft dan stukken goedkoper dan een waterstofeconomie, die tot wel 10 keer duurder uit kan vallen. Experts denken dat op deze manier het hele wagenpark op sunfuel kan rijden. Dit i.t.t. klassieke biobrandstoffen, die veel ruimte vergen en een twijfelachtige energiebalans hebben.
Op deze manier levert de zon toch nog een bijdrage aan het energieverbruik en kan (al dan niet samen met kernenergie) voorzien worden in de behoefte aan brandstoffen in de vorm van koolwaterstoffen met een gesloten CO2-balans. De netto CO2-uitstoot van zonne- en kernenergie daalt dan naar nul.
Overigens ben ik een broeikasscepticus, maar dat is een andere (oeverloze) discussie.
27-feb-2003 Speedy
Erik,
Een overloze discussie ontstaat al gauw als mensen zich niet aan de feiten houden of een verdraaiing van feiten presenteren. Dergelijke mensen zijn selectieve “winkelaars” met een eigen agenda. Dat geeft niets, ieder heeft recht op een eigen mening, maar het helpt een discussie niet verder. Ik raad je dan ook aan om, mocht je hier al moeite mee hebben, alle bekende feiten over het onderwerp in overweging te nemen.
Het broeikaseffect is niet iets om sceptisch over te zijn. De sterke toename van broeikasgassen in de atmosfeer is een feit, evenals de stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde. Hoe het mechanisme precies functioneert is echter nog onduidelijk. De opwarming van het zeewater kan de Koude Golfstroom doen stagneren. Dit zou een snellere opwarming van de aarde tot gevolg kunnen hebben, ware het niet dat hierdoor tevens de Warme Golfstroom zal stagneren (beide Golfstromen omcirkelen in ca. 2000 jaar de gehele aarde en zorgen voor een stabiel en gematigd wereldklimaat met een gemiddelde temperatuur van slechts 15 graden).
Deze stagnatie zal juist een sterke afkoeling veroorzaken (de Warme Golfstroom zorgt ervoor dat wij hier in Europa een gematigd klimaat hebben, zonder deze bijdrage komen we hier in een nieuwe ijstijd terecht). Het probleem is nu dat het evenwicht van beide effecten (opwarming en afkoeling) instabiel is.
Het wordt bovendien sterk beïnvloed door enorme hoeveelheden methaangas die uit de oceaanbodem vrijkomen zodra de temperatuur enkele graden stijgt (methaan is een zeer sterk broeikasgas). Daarbij nemen de oceanen, en het fytoplankton daarin, zeer grote hoeveelheden van het broeikasgas CO2 op, maar dat vermogen neemt drastisch af zodra de temperatuur stijgt.
Het zou dus heel goed kunnen dat onze kleine bijdrage aan CO2 uitstoot (die in 50 jaar is verdubbeld en snel toeneemt) net voldoende opwarming genereert om de hele balans razendsnel door te laten slaan. Het klimaat verandert dan onomkeerbaar en hele delen van de aarde zullen onleefbaar worden voor de mens.
Een kernenergiecentrale draagt evenveel bij aan het broeikaseffect als een aardgasgestookte centrale. Dit komt voornamelijk door de grotere CO2-productie bij de winning van de grote hoeveelheden erts (zeer arm van samenstelling), bij de bouw c.q. ontmanteling van de centrale en de opwerkings-, afvalverwerkingsfabrieken en speciale opslagterreinen, en het transport van brandstof en afval.
Verder is CO2 het belangrijkste broeikasgas, maar niet het enige (ruim ½). CO2 komt voor 2/3 vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen (olie, kolen, gas) en door het verbranden van hout (ontbossing en koken op hout). Een groot aandeel heeft vervoer (auto's, vrachtverkeer, vliegtuigen) naast industrie en huishoudens (verwarming, koken). Hier is dus ook veel winst te halen door energiebesparing (efficientere productieprocessen, efficienter productontwerp, productgebruik en betere planologie).
In Nederland is de CO2 uitstoot uit elektriciteitscentrales 1/4 van het totaal (wereldwijd 1/5 en kernenergie kan alleen voor de opwekking van elektriciteit ingezet worden). Hieruit blijkt, dat als alle elektriciteit wereldwijd opgewekt zou worden door kerncentrales (nu is dat zo'n 17%), het broeikaseffect maar met ca. 7% zou afnemen (1/2 x 2/3 x 1/5). Die 7% is nog heel positief omdat 100% kernenergie niet mogelijk is: 70% is feitelijk het maximum (kerncentrales kunnen heel moeilijk ingezet worden voor piekbelasting en alleen voor basislast).
De Europese Unie (en dus ook Nederland) heeft zich in 1997 in het Japanse Kyoto vastgelegd om CO2 emissies in 2010 met gemiddeld 8% terug te dringen ten opzichte van 1990. Maar volgens de VN-klimaatorganisatie (IPCC) moet de uitstoot van broeikasgassen met 60 tot 80 % afgenomen zijn in 2040.
De oplossing voor het broeikaseffect ligt dus veel meer in energiebesparing (50% reductie is mogelijk), duurzame energie (kan al op redelijk korte termijn tot 40% van het totale energieverbruik dekken) en vermindering van de uitstoot van andere broeikasgassen (denk aan de vervanging van koelmiddelen in koelkasten e.d.).
27-feb-2003 Speedy
Erik,
Wat de zware subsidiering van de sector betreft (onderzoek, bouw, productie, afvalverwerking en opslag) ben je kort van memorie. Enkele schrijnende voorbeelden:
1. Kalkar heeft alles bij elkaar zo’n 15 miljard gulden gekost. Nederland heeft daar fors aan bijgedragen (SEP maar ook EZ met vele honderden miljoenen). De bekende Kalkar-heffing van 3% op de elektriciteitsnota was bedoeld om daar nog iets van terug te halen bij de “gebruikers” maar onder grote protesten werd de heffing al snel weer afgeschaft. De staat (wij dus) draaide toen op voor de enorme verliezen.
2. Voor de ontmanteling van Dodewaard over 40 jaar heeft de Nederlandse overheid een paar honderd miljoen gulden belastinggeld gereserveerd die nu niet voor rendabeler investeringen kunnen worden gebruikt.
3. De laatste renovatie van Borssele is deels door EPZ en deels door de Nederlandse overheid gedragen (EZ: 70 miljoen gulden subsidie).
4. De kerncentrale Borssele bestaat feitelijk in hoofdzaak voor de lokale aluminiumfabriek Pechiney. Deze betaalt de stroom ca. 37% onder de kWh-kostprijs van Borssele. De rest subsidiëren de andere gebruikers en de overheid.
5. ECN, Kema, Stork Nucon, UCN, TU Delft en andere kernenergie-onderzoekinstellingen en -bedrijven ontvangen jaarlijks een fors deel van hun budget in de vorm van overheidssubsidies.
6. Tot en met 1982 dumpte Nederland haar laag- en middel-actieve afval in de Atlantische Oceaan. Lekker goedkoop ! De COVRA (Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval) is nu verantwoordelijk voor de inzameling en opslag van radioactief afval in Nederland. Oorspronkelijk werd de COVRA gevormd door de producenten van het afval (voornamelijk de kerncentrales), maar de Nederlandse staat wordt nu 100% eigenaar en zal alle verliezen volledig gaan dragen (in het verleden heeft de NL-belastingbetaler al veel geld betaald om de verliezen aan te zuiveren). Dat die kosten hoog zullen zijn is duidelijk: oorspronkelijk was het de bedoeling dat het afval zo’n 50 tot 100 jaar in Borssele zou worden opgeslagen, waarna het definitief ergens diep ondergronds opgeslagen zou worden. Inmiddels wordt er al gesproken over langere opslag in Borssele, zelfs tot 300 jaar (zo lang heeft men blijkbaar nog nodig om ondergrondse opslag echt geschikt te maken).
Sinds 1992 wordt er laag- en middel-actief afval opgeslagen in de loodsen van de COVRA en vanaf ongeveer 2004 moet het gebouw voor het hoog-radioactieve afval, het HABOG (Hoog Actief Behandelings en Opslag Gebouw, 230 miljoen EURO!), klaar zijn. Dan zal ook het afval uit de opwerkingsfabrieken teruggezonden worden naar Nederland. In totaal houdt de COVRA rekening met de opslag van zo’n 190.000 m3 afval. Dat is dus heel wat meer dan je voetbalveld.
27-feb-2003 Speedy
Erik,
Tot slot nog enkele opmerkingen over de toekomst:
Aan die HTR wordt al meer dan 30 jaar (tevergeefs) gesleuteld. Deze goedkopere kernenergie-technologie kan niet concurreren met gasgestookte warmtekrachtcentrales, ook niet als de gasprijs verdubbelt.
Waarom noem je het Zuid-Afrikaanse HTR-project zonder erbij te vermelden dat reeds in 1991 Siemens het HTR-onderzoek staakte nadat er al 1,8 miljard DEM in was gestoken ? De HTR is immers geen inherent veilige reactor, de grafietbollen kunnen niet smelten maar wel branden. De ramp in Tsjernobyl heeft laten zien waar zo’n brand toe kan leiden.
Snelle kweekreactoren blijven gevaarlijk en daardoor erg duur. Het primaire koelcircuit gevuld met natrium is uiterst brandgevaarlijk en onderhoudsgevoelig. Daarbij produceren snelle kweekreactoren enorme hoeveelheden plutonium, dat niet alleen erg giftig is maar ook prima in kernwapens te gebruiken is.
De bezwaren tegen kernfusie zijn niet minder ernstig dan de bezwaren tegen conventionele kernenergie. Het zal nog decennia en vele miljarden kosten voordat de eerste fusiereactor operationeel is. Een fusiereactor levert tien keer zoveel ontmantelingsafval op (met 100-1000 jaar wel veel minder lang radio-actief) dan een conventionele kernreactor van hetzelfde vermogen. Het reactorvat moet om de 2 jaar vervangen worden. Ook is er een hoog brandgevaar door de aanwezigheid van natriumkoeling en lithiummantels. Andere bezwaren zijn de proliferatie van tritium en de mogelijkheid voor het kweken van plutonium, beide bruikbaar voor kernwapens. Onder proliferatie valt uiteraard ook de overdracht van kennis over kernfusie.
Vanwege de complexiteit van een fusiereactor en de daardoor hoge technische kosten moet er rekening mee gehouden worden dat een fusiereactor drie keer zo duur zal zijn als een gewone kernreactor. De voor kernfusie benodigde stoffen zijn o.a. deuterium, tritium (zeer zeldzaam, moet uit lithium worden gekweekt), lithium en beryllium. De wereldvoorraden hiervan en vooral de kosten van grootschalige productie (nu nog volkomen onduidelijk) zullen mede van invloed zijn op de economische levensvatbaarheid van kernfusie.
En wat betreft je verwijzing naar het alternatieve brandstofsysteem van VW, dat is niet nodig. Waterstof kan in de auto zelf worden gemaakt met behulp van een katalytische omvormer. Daarna wordt het in de brandstofcel met de zuurstof uit de lucht omgezet in schone waterdamp en elektriciteit. Je tankt dan gewoon een waterstofhoudende vloeistof (bijv. methanol), net zo makkelijk als je nu benzine tankt.
En nogmaals, hoe wil je met kernenergie veilig vliegen ? Waterstof biedt echt de meeste mogelijkheden.
30-jan-2004 Rieke - salsalavandeGEEN@SPAMhotmail.com
Hallo,
Misschien dat ik een beetje erg raar tussen deze discussie val. Maar ik kwam hier toevallig terecht doordat ik opzoek was over informatie over de hele ramp Tjernobyl.
Ik ben een studente van de Saxion Hogeschool in Enschede. En volg daar de opleiding, sociaal pedagogische hulpverlening. Ik zit nu in het derde leerjaar.
Tijdens mij stage met jongeren van 12 tot 18 jaar kwam ik een aantal opvallende zaken tegen. Zoals bijv. dat jongeren moeite hebben met hun motoriek.
Hierbij wou ik niet gelijk de link leggen met de ramp Tjernobyl. Maar die straling is wel de gehele wereld over getrokken, dus wie weet hebben de moeders die toen zwanger waren daar wel iets van meegekregen.
Mijn vraag aan jullie is of dat jullie hier iets vanaf weten?! Mij misschien verder kunnen helpen met tips of links zodat ik bij de goede mensen terecht kom voor de juiste informatie. Het lijkt me namelijk erg interessant om hier volgend jaar wat mee te doen in mijn afstudeer project.
Hopelijk kan iemand me hiermee verder helpen, ik vind het wel leuk dat jullie nu zo actief zijn met dit onderwerp, er zijn dus nog wel mensen in geïnteresseerd.
Vriendelijke Groet, Rieke
31-jan-2004 Speedy
Hallo Rieke,
De Tsjernobyl-ramp begon op 26 april 1986 (een paar dagen later was de meeste fall-out boven Nederland). Dat betekent, dat je wat de invloed tijdens de zwangerschap betreft alleen hoeft te kijken naar kinderen die 17 jaar en 8 maanden oud zijn of jonger (want de invloed van de Tsjernobyl-vervuiling is er nog steeds, zij het sterk verminderd).
Bij volwassenen in Nederland zaten de radio-actieve stoffen vooral in het eten en deze zouden in theorie ziekten als schildklierkanker, lymfeklierkanker, botkanker en leukemie kunnen hebben veroorzaakt, maar voor zover ik weet geen storingen in de motoriek. Wel schijnt elektrosmog (o.a. de radiostraling van GSM-netwerken) enige invloed op het zenuwstelsel te hebben.
Om niets over het hoofd te zien kan je beter even aan een arts vragen waardoor zo’n gestoorde motoriek allemaal kan worden veroorzaakt (bij volwassenen en bij foetussen). Vaak zijn bepaalde medicijnen die de zwangere vrouw gebruikt en die vanwege schadelijke bijwerkingen later weer van de markt worden genomen, veroorzakers van afwijkingen bij kinderen.
Officiële rapporten over volksgezondheid en milieu in Nederland kan je opvragen bij het RIVM (rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu, website: www.rivm.nl )
Hier zijn er twee die ik toevallig tegenkwam, maar je kan het RIVM beter even bellen en een stralingsdeskundige enkele gerichte vragen stellen:
Blootstelling van de Nederlandse bevolking aan externe straling (225K PDF-file)
Straling in het binnenmilieu: bronnen en maatregelen (1800K PDF-file)
(nu weer een hot-topic i.v.m. de hernieuwde belangstelling voor het licht radio-actieve radongas in betonnen nieuwbouw huizen)
Ook het ECN (energieonderzoek centrum Nederland, website: www.ecn.nl ) weet alles van radio-actieve straling en de invloed op de mens.
Dit is nog een informatief artikel van Hans de Jonge, een voormalig anti-kernenergie activist die echter wel zijn feitenkennis op orde heeft:
Straling en Tsjernobyl
Het internet kent talloze sites met info over de Tsjernobyl-ramp en de gevolgen. Hier zijn er alvast een paar om je op weg te helpen. Veel succes met je onderzoek.
Chernobyl
Chernobyl Legacy
2002 Update of Chernobyl
Nuclear disasters links pages
CNN: major nuclear disasters
