De valkuil van het armoedebeleid
Inkomenssteun maakt dat het voor mensen met een uitkering vaak niet loont om te gaan werken. De politiek slaagt er niet in dit probleem op te lossen. Dat zal de sociale zekerheid lelijk opbreken.
Hoe sociaal kan een ministerie van Sociale Zaken zijn? Heel erg sociaal. Laten we zeggen: acht op de schaal van Melkert. Zo sociaal dus dat het loont om werkloos thuis te zitten. Want in Nederland hebben mensen in de bijstand een hoger netto-inkomen dan mensen die werken voor het minimumloon. Een uitkeringsgerechtigde die gaat werken, verliest namelijk zoveel voordelen (huursubsidie, teruggave van belastingen, bijzondere bijstand) dat hij per saldo geld inlevert.
Minister De Geus van Sociale Zaken stuurde vorige week een brief aan de Tweede Kamer met nieuwe cijfers over deze zogenoemde armoedeval - het fenomeen dat mensen met een uitkering er in inkomen op achteruitgaan zodra ze gaan werken. En wat blijkt? De armoedeval wordt niet kleiner, hij wordt juist groter. Tenminste, voor een alleenstaande ouder.
Voor de kostwinner van een gezin wordt het iets minder onzinnig om te gaan werken. Het aanvaarden van werk kost een gezin volgend jaar nog maar 461 euro. En een alleenstaande met een uitkering zou in de berekening van Sociale Zaken volgend jaar zelfs beloond worden als hij aan de slag gaat; een jaar werken levert hem dan 438 euro extra op.
Maar het opvallendste is toch wel dat een alleenstaande ouder - lees: de bijstandsmoeder - volgend jaar gemiddeld 941 euro inlevert als hij of zij gaat werken. Nu is dat nog 811 euro. Om de omvang van het fenomeen goed tot ons te laten doordringen, nog even dezelfde cijfers in de vertrouwde gulden: de boete voor een bijstandsmoeder die aan het werk gaat, loopt volgend jaar op van 1784 gulden tot 2070 gulden.
En dat is waarschijnlijk nog een gunstige berekening, want Sociale Zaken heeft geen rekening gehouden met de kosten voor kinderopvang die een werkende ouder maakt. Niettemin zijn bijstandsmoeders met kinderen in de crècheleeftijd - tot vijf jaar - vanaf 1 januari 2004 verplicht om werk te zoeken. Ze zijn dan niet langer ontheven van de sollicitatieplicht.
De Geus en de Tweede Kamer kunnen moeilijk volhouden dat ze zijn overvallen door het fenomeen. Al in de jaren zeventig was duidelijk dat gerichte steun voor de minima werken minder aantrekkelijk maakt. Nadat onder leiding van Ad Melkert het zogenoemde armoedebeleid was geïntroduceerd (mensen met een uitkering kregen allerlei financiële extraatjes die verpaupering moesten voorkomen), bleek het voor ‘de minima’ in veel gevallen zelfs nadelig om te gaan werken. Diverse ministers en alle politieke partijen hebben al eens beloofd een einde te maken aan de armoedeval, maar het nettoresultaat kennen we sinds vorige week: het wordt alleen maar erger.
Dat komt volgens Maarten Allers van de Rijksuniversiteit Groningen doordat er geen duidelijke keuzes worden gemaakt. Allers is in Nederland dé specialist inzake armoedeval. Hij zegt: het is óf de armoedeval bestrijden door te stoppen met armoedebeleid, óf een armoedebeleid en dan accepteren dat een uitkeringsgerechtigde inkomen inlevert als hij aan het werk gaat. “Dat is een pijnlijke keuze. En die durft niemand te maken.”
Voordat hij minister werd, maakte Henk Kamp als VVD-Kamerlid een duidelijke keuze. Hij wilde het armoedebeleid afschaffen, te beginnen met de huursubsidie en de bijzondere bijstand. Zijn opvolger Frans Weekers gaat minder ver. “Misschien kan én én, bestrijding van de armoedeval en toch iets van een armoedebeleid. Als het gaat om de armoedeval, is er ook al heel wat bereikt. Vroeger ging iemand er pas op vooruit als hij een salaris van 130 procent van het minimumloon verdiende. Nu is dat al flink verlaagd.”
Het Tweede-Kamerlid dat nog het dichtst bij een harde keuze komt, is Saskia Noorman-den Uyl van de PvdA. Die keuze is dan wel volledig tegengesteld aan die van Henk Kamp. Volgens Noorman is inkomenssteun voor de minima onvermijdelijk. “Anders duwen we mensen echt de armoede in.” En zolang er inkomenssteun is, is het onmogelijk de armoedeval definitief op te lossen. “Dat moeten we niet zo vreselijk vinden.”
Tot dit punt is de discussie in de politiek over de armoedeval nog net te volgen. Ieder verdergaand gesprek met een parlementslid over de aanpak van het probleem verzandt al snel in technische verhandelingen over arbeidskorting, over één loket voor inkomensafhankelijke regelingen, over ‘terugtax’ en meer van dat ellendigs. Kortom: het is niet meer te volgen. De parlementsleden weten het zelf ook. “Het is buitengewoon weerbarstige materie,” zegt Piet de Ruiter van de SP. “Met mij moet je oppassen: ik ben net een omgevallen boekenkast,” zegt Noorman-den Uyl, en we begrijpen dat die kast niet vol staat met aangename romans, zoals De man die werk vond van Herman Brusselmans, maar met de allerverschrikkelijkste naslagwerken.
Telefoonsessies met de belangrijkste woordvoerders in de Tweede Kamer resulteren in de conclusie dat niemand wil kiezen tussen armoedebeleid en armoedeval, precies zoals Maarten Allers voorspelde. “Ik wil niet accepteren dat een armoedebeleid altijd leidt tot een armoedeval,” zegt Myra van Loon van het CDA. En als het tegendeel blijkt - een bijstandsmoeder met jonge kinderen die op jaarbasis 2000 gulden inlevert als ze verplicht aan het werk is gezet - zijn alle parlementsleden even verontwaardigd. “Hier ga ik zeker vragen over stellen,” zegt Van Loon. “Het is geschift,” zegt Noorman.
De oplossingen die de meeste partijen voorstellen, komen neer op het invoeren van een glijdende schaal. Daarbij verliest iemand die gaat werken heel geleidelijk alle financiële extraatjes, of hij wordt voor dat verlies gecompenseerd door de belastingdienst. Naarmate de voormalige uitkeringsgerechtigde meer gaat verdienen, raakt hij alsnog de voordelen stapsgewijs kwijt. In het gedachtegoed van de SP ligt de grens bijvoorbeeld op anderhalf keer het minimumloon. Dan is geen inkomenssteun meer nodig.
Het nadeel van dit soort constructies is dat de armoedeval wordt ‘verplaatst’ naar iets hogere inkomensgroepen. Voor degenen die dan net iets meer verdienen dan het minimumloon, heeft het weinig zin om meer uren te werken of een carrièrestapje te maken, omdat zij dan alsnog de financiële voordelen van het minimumbestaan verspelen. “Het kan niet de bedoeling zijn mensen uit de uitkering te halen om ze vervolgens op te sluiten onder in het loongebouw,” meent Allers.
Aan dat bezwaar wordt in het parlement niet zo zwaar getild, daar zijn de Tweede-Kamerleden het wel over eens. De meeste partijen vinden het prima om de armoedeval te verplaatsen naar iets hogere inkomensgroepen, maar het probleem is dat ze het niet eens kunnen worden over de manier waarop dat moet gebeuren.
De techniek van het uitkeringsstelsel en het armoedebeleid in Nederland is zo ingewikkeld geworden, dat ook parlement en regering erin verdwalen. Als de politiek voor het overzichtelijke probleem van de armoedeval al geen oplossing vindt, en daar wijst alles op, is de consequentie op langere termijn dat een veel ingrijpender herziening van het sociale-zekerheidsstelsel noodzakelijk is. Vroeg of laat krijgt Henk Kamp dan alsnog zijn zin.
Thieu Vaessen
Dit artikel verscheen eerder in HP/De Tijd
Plaats reactie - 15 reactie(s):
19-nov-2003 Allure
Aan dat bezwaar wordt in het parlement niet zo zwaar getild, daar zijn de Tweede-Kamerleden het wel over eens. De meeste partijen vinden het prima om de armoedeval te verplaatsen naar iets hogere inkomensgroepen, maar het probleem is dat ze het niet eens kunnen worden over de manier waarop dat moet gebeuren.
De techniek van het uitkeringsstelsel en het armoedebeleid in Nederland is zo ingewikkeld geworden, dat ook parlement en regering erin verdwalen. Als de politiek voor het overzichtelijke probleem van de armoedeval al geen oplossing vindt, en daar wijst alles op, is de consequentie op langere termijn dat een veel ingrijpender herziening van het sociale-zekerheidsstelsel noodzakelijk is. Vroeg of laat krijgt Henk Kamp dan alsnog zijn zin.
En die herziening is eigenlijk heel eenvoudig: schaf het sociale stelsel in zijn huidige vorm, d.w.z. onder beheer van de overheid, af. Veel beter zou zijn een particulier sociaal stelsel. De overheid geeft al het belastinggeld dat zij nu int ten behoeve van het huidige sociale stelsel terug aan de burgers, waarna de burgers zelf dat sociale stelsel gaan regelen. Er is dan geen enorm geldverslindend en ineffcient ambtenarenapparaat meer nodig - reken maar dat de particuliere sector dat beter kan dan de anonieme overheid. Burgers beslissen zelf hoeveel zij vrijwillig aan sociale zekerheid gaan betalen en wat zij daar dan voor terug krijgen. Geen pampering op andermans kosten, maar keuzevrijheid!
Mensen met een progressief hart kunnen dan geheel vrijwillig het bijstandsniveau opkrikken door een aanzienlijke bijdrage. En er is dan geen sprake meer van de gedwongen inkomensroof van overheidswege genaamd 'georganiseerde solidariteit', oftewel gelegaliseerde diefstal.
20-nov-2003 Anarchowitz - berlusconi5GEEN@SPAMhotmail.com
Menigeen houdt liever een uitkerinkje dan als moderne slaaf te moeten werken voor misschien 120 euro in de maand meer: ze wegen de vrijheid met minder geld van een uitkering af tegen iets meer geld maar wel 40 uur per week de gevangene zijn van een baas. Ik begrijp die mensen dat ze van het systeem profiteren. ook d epolitici, en wel die ter linkerzijde, profiteren ervan, namelijk stemmers!
Maar steeds sterket wordt het geluid van al die goedbetaalde slaven om nog langer te moeten dokken voor al diegenen die met een uitkering en veel susbsidie handig profiteren van het systeem. Hoe zal dit aflopen
20-nov-2003 Niek - ravacholGEEN@SPAMhopje.xs4all.nl
Ik begrijp die mensen dat ze van het systeem profiteren. ook d epolitici, en wel die ter linkerzijde, profiteren ervan, namelijk stemmers!
Laat nu net onder uitkerings"gerechtigden" de opkomst veel lager liggen dan onder de modale werknemers en zelfstandigen.
Dat excuus gaat dus niet op.
Weet iemand eigenlijk hoeveel bijstandsgerechtigden er zijn in Nederland?
20-nov-2003 Speedy
Nederland heeft momenteel 16.2 miljoen inwoners (ca. 10% allochtoon). Daarvan werken er 8.3 miljoen (4.6 miljoen mannen en 3.7 miljoen vrouwen die samen in 6.5 miljoen arbeidsjaren ca. 196 miljard euro verdienen). Ca. 1 miljoen mensen hebben een arbeidsongeschiktheids-uitkering, ca. 0.3 miljoen een werkloosheidsuitkering en ruim 0.3 miljoen hebben een bijstandsuitkering. Ca. 2.4 miljoen mensen hebben een AOW-uitkering.
Op de 7 miljoen huishoudens die ons land telt (ca. 2.4 miljoen 1-persoonshuishoudens) zijn er ook nog 1.9 miljoen AKW-uitkeringen (kinderbijslag) en een kleine 0.2 miljoen ANW-uitkeringen (weduwen en weduwnaren).
Personen met een uitkering:
- Autochtonen 12.2 %
- Westerse allochtonen 14.5 %
- Niet-westerse allochtonen 22.8 %
Personen met een bijstands-uitkering:
- Autochtonen 2.1 %
- Westerse allochtonen 4.1 %
- Niet-westerse allochtonen 13.8 % (Marokkanen, Arubanen en Antillianen zitten ruim boven dit gemiddelde)
Bron: CBS
20-nov-2003 Speedy
Zoals je ziet is het aantal bijstandtrekkers niet zo groot. Stel dat de werkende bevolking van de 196 miljard die ze verdienen er na de diverse belastingheffingen er 100 miljard van overhouden. Als vervolgens de helft van alle bijstandtrekkers een laagbetaalde of parttime baan vinden ter vervanging van hun uitkering scheelt dat zo’n 2 miljard aan uitkeringsgeld. Als dat bedrag geheel aan de werkende bevolking wordt teruggegeven dan stijgt het netto inkomen daardoor met 2/100= 2 %.
Interessanter wordt het als de helft van álle ‘inactieve’ uitkeringstrekkers (incl. 65-plussers, kinderen en arbeidsongeschikten) laagbetaald of parttime werk zou verrichten. In dat geval kan door de mogelijke vermindering van de lastendruk het netto inkomen van het werkende deel van de bevolking met ca. een kwart stijgen.
Het gaat hier dus om een catch 22 situatie: als de meeste uitkeringstrekkers zouden gaan werken zou er helemaal geen sprake zijn van een armoedeval, want men zou er netto zo’n 25% op vooruit gaan. Maar omdat de meeste uitkeringstrekkers niet werken gaat de enkeling die wél is gaan werken er niet of nauwelijks op vooruit.
Het beeld is bovendien erg vertekend. De grootste uitkeringen in dit land bestaan in de vorm van subsidies. Woonsubsidies (huursubsidie en hypotheekrente-aftrek) en landbouwsubsidies zijn veruit de grootste bedragen. Zo leven we al jaren boven onze stand. En verhinderen we innovaties in de bouwwereld, de landbouw en in de rest van het bedrijfsleven. Afschaffen die hap ! De verziekte markten zichzelf laten saneren en de sociale zekerheid aan de particuliere sector overlaten. Veel effectiever !
“It is better to have a permanent income than to be fascinating.”
-- Oscar Wilde (1854-1900)
20-nov-2003 peter - pburrieGEEN@SPAMhotmail.com
Als het zo duidelijk is dat de uitkeringen te hoog zijn en het minimum loon te laag en tevens dat er aan de uitkeringen(subsidie etc etc) niks gedaan gaat worden, blijft er nog een makkelijke (tijdelijke) oplossing over:
Het verhogen van het minimum loon naar een zodanig niveau dat het wel gaat lonen om te gaan werken.
Zal je zien dat er meer mensen gaan werken, kunnen de premies omlaag en loont het vervolgens nog meer
20-nov-2003 martin
Als het zo duidelijk is dat de uitkeringen te hoog zijn en het minimum loon te laag en tevens dat er aan de uitkeringen(subsidie etc etc) niks gedaan gaat worden, blijft er nog een makkelijke (tijdelijke) oplossing over:
Het verhogen van het minimum loon naar een zodanig niveau dat het wel gaat lonen om te gaan werken.
Zal je zien dat er meer mensen gaan werken, kunnen de premies omlaag en loont het vervolgens nog meer
Als je het minimumloon verhoogt wordt het wel aantrekkelijker voor mensen met een uitkering om te gaan werken, maar minder interessant voor werknemers om ze aan te nemen. Per saldo zal de werkgelegenheid dan eerder af- dan toe nemen.
20-nov-2003 Speedy
Martin schreef:
“Als je het minimumloon verhoogt wordt het wel aantrekkelijker voor mensen met een uitkering om te gaan werken, maar minder interessant voor werknemers om ze aan te nemen. Per saldo zal de werkgelegenheid dan eerder af- dan toe nemen.”
Voor werkGEVERS dan toch, Martin ;-)
Als je als overheid tegelijkertijd de besparingen op de uitkeringen aan die werkgevers teruggeeft blijft de loonsom hetzelfde. Dan maakt het voor werkgevers niets uit en de werknemers houden netto meer geld over.
21-nov-2003 kempenaer
Martin schreef:
“Als je het minimumloon verhoogt wordt het wel aantrekkelijker voor mensen met een uitkering om te gaan werken, maar minder interessant voor werknemers om ze aan te nemen. Per saldo zal de werkgelegenheid dan eerder af- dan toe nemen.”
Voor werkGEVERS dan toch, Martin ;-)
Als je als overheid tegelijkertijd de besparingen op de uitkeringen aan die werkgevers teruggeeft blijft de loonsom hetzelfde. Dan maakt het voor werkgevers niets uit en de werknemers houden netto meer geld over.
--------------------------------------------------------------------------------
Volgens mij vergeet je dat er al mensen werken voor een minimumloon. Als dat dus omhoog gaat, wordt het dus een heel stuk duurder voor werkgevers.
21-nov-2003 Speedy
Kempenaer,
Nogmaals, als je de besparingen op de uitkeringen teruggeeft kan het netto minimumloon voor iedereen omhoog en maakt het voor de werkgevers niets uit.
Als er maar een paar uitkeringstrekkers gaan werken is de besparing te klein om enig effect te sorteren . De catch 22 situatie die ik hierboven aangaf blijft dan bestaan. Het werkt waarschijnlijk alleen als er massale werkgelegenheidsprogramma’s voor uitkeringstrekkers i.s.m. het bedrijfsleven op poten worden gezet.
De uitkeringen en de subsidies verlagen werkt natuurlijk altijd. ;-)
"Dankzij mij is mijn man miljonair."
"Zo, wat was hij eerst dan?"
"Miljardair."
21-nov-2003 peter - pburrieGEEN@SPAMhotmail.com
Nou, als het duurder wordt voor een bedrijf om iemand aan te nemen tegen minimum loon en ze doen het niet, zou het bedrijf zo ie zo al beter moeten kijken of het uberhaupt wel rendabel is om zo iemand in dienst te hebben. -> stel, het minimumloon stijgt met 250 euro, dan moet die werknemer wel erg weinig opbrengen als dat de grens zou zijn tussen aanhouden en ontslaan.
Verder: iedereen gaat er altijd vanuit dat bijstandsmoeders onopgeleide laagontwikkelde vrouwen, die als ze dan gaan werken, alleen maar tegen het minimum loon zullen gaan werken. Lijkt me niet het geval, als de vrouwen maar meerdere banen willen aannemen, zoals schoonmaken, kassawerk. Ik denk nl dat veel vrouwen in de bijstand zitten omdat ze zijn gaan scheiden van hun man, met de kinderen zitten, maar niet willen werken omdat ze vinden dat de kinderen te klein zijn. Ze kiezen dan bewust voor de bijstand, alleen omdat ze anders de kids alleen moeten laten, zouden ze gaan werken, kunnen ze toch regelmatig wel havo werk aan (das toch niet minimum meer neem ik aan).
Ook zou iedereen die gaat werken en een armoedeval gaat meemaken ook eens moeten kijken naar de langere termijn, het is toch te verwachten dat je loonsverhoging krijgt, dus na een tijdje zul je meer verdienen dan als je in de bijstand zou zijn gebleven.
23-nov-2003 Jasper - jasperribbersGEEN@SPAMhotmail.com
Speedy, begijp jij die percentages? Ze tellen niet op tot honderd namelijk.
23-nov-2003 Speedy
Jasper: "Die percentages tellen niet op tot honderd"
Gelukkig niet Jasper !
Volgens het CBS (www.cbs.nl) betreft het hier het aantal personen met een uitkering uitgedrukt in procenten van de overeenkomstige groep in de Nederlandse bevolking.
Zo heeft van de autochtonen in Nederland (ca. 14,5 miljoen mensen) 12.2% (ca. 1.8 miljoen mensen) een uitkering. Dat is exclusief de mensen met een AOW-uitkering.
01-jan-2007 Ruud - aandekaakgesteldGEEN@SPAMtiscali.nl
Het is een schande dat er een armoedeval bestaat, en ook dat deze blijkbaar wordt doodgezwegen. Iedereen geeft de hete aardappel door. Hoe zou dat toch komen dat Polen wel hier willen asperges steken en uitkeringsgerechtigden niet?
Ik ben er al een tijdje mee bezig op www.aandekaakgesteld.nl/armoedval.
Vaak hoor ik mensen wel zeggen: ‘het is schandelijk dat mensen die kunnen werken niet willen werken’, ook als je verteld dat er totaal geen prikkel is. Ik geef werkende mensen het vergelijk: Stel dat je nu 40 uur werkt en je chef roept je bij zich. Hij verteld je dat wegens reorganisatie voor een keuze staat. Of zo 40 uur blijven werken, of slechts 4 dagen / 32 uur per week. Op de vraag of je er dan niet op achteruit gaat is het antwoord dat je 32 uur mag werken en er 100 Euro in lool op vooruit gaat (!!). Wie wil mij met droge ogen verklaren dat hij/zij niet 4 dagen per week gaat werken. Dat zou alleen bij idealistische redenen zijn.
Van de cijfers van het Min. van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is maar de vraag of ze objectief zijn, en niet onderschat.
Vaak wordt er aan voorbij gegaan dat, zeker voor laagbetaald werk, er kosten bij komen. Als ik asperges ga steken, krijg ik reiskosten onder de 10km. en boven de 30km. vrijwel nooit uitbetaald, mijn kleding slijt extra en gaat kapot, na het werk elke keer douchen, en de wasmachine draait overuren met kleding die met zand doordrenkt is. Wie betaald dat?
Ik heb inmiddels ook een advertentie op Marktplaats gezet. Ik zal niet de wereld veranderen, maar hoop wel de kar een setje in de goede richting te geven.
groeten, Ruud
01-jan-2007 Ruud - aandekaakgesteldGEEN@SPAMtiscali.nl
Het is een schande dat er een armoedeval bestaat, en ook dat deze blijkbaar wordt doodgezwegen. Iedereen geeft de hete aardappel door. Hoe zou dat toch komen dat Polen wel hier willen asperges steken en uitkeringsgerechtigden niet?
Ik ben er al een tijdje mee bezig op www.aandekaakgesteld.nl/armoedval.
Vaak hoor ik mensen wel zeggen: ‘het is schandelijk dat mensen die kunnen werken niet willen werken’, ook als je vertelt dat er totaal geen prikkel is. Ik geef werkende mensen het vergelijk: Stel dat je nu 40 uur werkt en je chef roept je bij zich. Hij vertelt je dat wegens reorganisatie voor een keuze staat. Of zo 40 uur blijven werken, of slechts 4 dagen / 32 uur per week. Op de vraag of je er dan niet op achteruit gaat is het antwoord dat je 32 uur mag werken en er 100 Euro in loon op vooruit gaat (!!). Wie wil mij met droge ogen verklaren dat hij/zij niet 4 dagen per week gaat werken. Dat zou alleen bij idealistische redenen zijn.
Van de cijfers van het Min. van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is maar de vraag of ze objectief zijn, en niet onderschat.
Vaak wordt er aan voorbij gegaan dat, zeker voor laagbetaald werk, er kosten bij komen. Als ik asperges ga steken, krijg ik reiskosten onder de 10km. en boven de 30km. vrijwel nooit uitbetaald, mijn kleding slijt extra en gaat kapot, na het werk elke keer douchen, en de wasmachine draait overuren met kleding die met zand doordrenkt is. Wie betaald dat?
Ik heb inmiddels ook een advertentie op Marktplaats gezet. Ik zal niet de wereld veranderen, maar hoop wel de kar een setje in de goede richting te geven.
groeten, Ruud
Minister De Geus van Sociale Zaken stuurde vorige week een brief aan de Tweede Kamer met nieuwe cijfers over deze zogenoemde armoedeval - het fenomeen dat mensen met een uitkering er in inkomen op achteruitgaan zodra ze gaan werken. En wat blijkt? De armoedeval wordt niet kleiner, hij wordt juist groter. Tenminste, voor een alleenstaande ouder.
Voor de kostwinner van een gezin wordt het iets minder onzinnig om te gaan werken. Het aanvaarden van werk kost een gezin volgend jaar nog maar 461 euro. En een alleenstaande met een uitkering zou in de berekening van Sociale Zaken volgend jaar zelfs beloond worden als hij aan de slag gaat; een jaar werken levert hem dan 438 euro extra op.
Maar het opvallendste is toch wel dat een alleenstaande ouder - lees: de bijstandsmoeder - volgend jaar gemiddeld 941 euro inlevert als hij of zij gaat werken. Nu is dat nog 811 euro. Om de omvang van het fenomeen goed tot ons te laten doordringen, nog even dezelfde cijfers in de vertrouwde gulden: de boete voor een bijstandsmoeder die aan het werk gaat, loopt volgend jaar op van 1784 gulden tot 2070 gulden.
En dat is waarschijnlijk nog een gunstige berekening, want Sociale Zaken heeft geen rekening gehouden met de kosten voor kinderopvang die een werkende ouder maakt. Niettemin zijn bijstandsmoeders met kinderen in de crècheleeftijd - tot vijf jaar - vanaf 1 januari 2004 verplicht om werk te zoeken. Ze zijn dan niet langer ontheven van de sollicitatieplicht.
De Geus en de Tweede Kamer kunnen moeilijk volhouden dat ze zijn overvallen door het fenomeen. Al in de jaren zeventig was duidelijk dat gerichte steun voor de minima werken minder aantrekkelijk maakt. Nadat onder leiding van Ad Melkert het zogenoemde armoedebeleid was geïntroduceerd (mensen met een uitkering kregen allerlei financiële extraatjes die verpaupering moesten voorkomen), bleek het voor ‘de minima’ in veel gevallen zelfs nadelig om te gaan werken. Diverse ministers en alle politieke partijen hebben al eens beloofd een einde te maken aan de armoedeval, maar het nettoresultaat kennen we sinds vorige week: het wordt alleen maar erger.
Dat komt volgens Maarten Allers van de Rijksuniversiteit Groningen doordat er geen duidelijke keuzes worden gemaakt. Allers is in Nederland dé specialist inzake armoedeval. Hij zegt: het is óf de armoedeval bestrijden door te stoppen met armoedebeleid, óf een armoedebeleid en dan accepteren dat een uitkeringsgerechtigde inkomen inlevert als hij aan het werk gaat. “Dat is een pijnlijke keuze. En die durft niemand te maken.”
Voordat hij minister werd, maakte Henk Kamp als VVD-Kamerlid een duidelijke keuze. Hij wilde het armoedebeleid afschaffen, te beginnen met de huursubsidie en de bijzondere bijstand. Zijn opvolger Frans Weekers gaat minder ver. “Misschien kan én én, bestrijding van de armoedeval en toch iets van een armoedebeleid. Als het gaat om de armoedeval, is er ook al heel wat bereikt. Vroeger ging iemand er pas op vooruit als hij een salaris van 130 procent van het minimumloon verdiende. Nu is dat al flink verlaagd.”
Het Tweede-Kamerlid dat nog het dichtst bij een harde keuze komt, is Saskia Noorman-den Uyl van de PvdA. Die keuze is dan wel volledig tegengesteld aan die van Henk Kamp. Volgens Noorman is inkomenssteun voor de minima onvermijdelijk. “Anders duwen we mensen echt de armoede in.” En zolang er inkomenssteun is, is het onmogelijk de armoedeval definitief op te lossen. “Dat moeten we niet zo vreselijk vinden.”
Tot dit punt is de discussie in de politiek over de armoedeval nog net te volgen. Ieder verdergaand gesprek met een parlementslid over de aanpak van het probleem verzandt al snel in technische verhandelingen over arbeidskorting, over één loket voor inkomensafhankelijke regelingen, over ‘terugtax’ en meer van dat ellendigs. Kortom: het is niet meer te volgen. De parlementsleden weten het zelf ook. “Het is buitengewoon weerbarstige materie,” zegt Piet de Ruiter van de SP. “Met mij moet je oppassen: ik ben net een omgevallen boekenkast,” zegt Noorman-den Uyl, en we begrijpen dat die kast niet vol staat met aangename romans, zoals De man die werk vond van Herman Brusselmans, maar met de allerverschrikkelijkste naslagwerken.
Telefoonsessies met de belangrijkste woordvoerders in de Tweede Kamer resulteren in de conclusie dat niemand wil kiezen tussen armoedebeleid en armoedeval, precies zoals Maarten Allers voorspelde. “Ik wil niet accepteren dat een armoedebeleid altijd leidt tot een armoedeval,” zegt Myra van Loon van het CDA. En als het tegendeel blijkt - een bijstandsmoeder met jonge kinderen die op jaarbasis 2000 gulden inlevert als ze verplicht aan het werk is gezet - zijn alle parlementsleden even verontwaardigd. “Hier ga ik zeker vragen over stellen,” zegt Van Loon. “Het is geschift,” zegt Noorman.
De oplossingen die de meeste partijen voorstellen, komen neer op het invoeren van een glijdende schaal. Daarbij verliest iemand die gaat werken heel geleidelijk alle financiële extraatjes, of hij wordt voor dat verlies gecompenseerd door de belastingdienst. Naarmate de voormalige uitkeringsgerechtigde meer gaat verdienen, raakt hij alsnog de voordelen stapsgewijs kwijt. In het gedachtegoed van de SP ligt de grens bijvoorbeeld op anderhalf keer het minimumloon. Dan is geen inkomenssteun meer nodig.
Het nadeel van dit soort constructies is dat de armoedeval wordt ‘verplaatst’ naar iets hogere inkomensgroepen. Voor degenen die dan net iets meer verdienen dan het minimumloon, heeft het weinig zin om meer uren te werken of een carrièrestapje te maken, omdat zij dan alsnog de financiële voordelen van het minimumbestaan verspelen. “Het kan niet de bedoeling zijn mensen uit de uitkering te halen om ze vervolgens op te sluiten onder in het loongebouw,” meent Allers.
Aan dat bezwaar wordt in het parlement niet zo zwaar getild, daar zijn de Tweede-Kamerleden het wel over eens. De meeste partijen vinden het prima om de armoedeval te verplaatsen naar iets hogere inkomensgroepen, maar het probleem is dat ze het niet eens kunnen worden over de manier waarop dat moet gebeuren.
De techniek van het uitkeringsstelsel en het armoedebeleid in Nederland is zo ingewikkeld geworden, dat ook parlement en regering erin verdwalen. Als de politiek voor het overzichtelijke probleem van de armoedeval al geen oplossing vindt, en daar wijst alles op, is de consequentie op langere termijn dat een veel ingrijpender herziening van het sociale-zekerheidsstelsel noodzakelijk is. Vroeg of laat krijgt Henk Kamp dan alsnog zijn zin.
Thieu Vaessen
Dit artikel verscheen eerder in HP/De Tijd
Plaats reactie19-nov-2003 Allure
Aan dat bezwaar wordt in het parlement niet zo zwaar getild, daar zijn de Tweede-Kamerleden het wel over eens. De meeste partijen vinden het prima om de armoedeval te verplaatsen naar iets hogere inkomensgroepen, maar het probleem is dat ze het niet eens kunnen worden over de manier waarop dat moet gebeuren.
De techniek van het uitkeringsstelsel en het armoedebeleid in Nederland is zo ingewikkeld geworden, dat ook parlement en regering erin verdwalen. Als de politiek voor het overzichtelijke probleem van de armoedeval al geen oplossing vindt, en daar wijst alles op, is de consequentie op langere termijn dat een veel ingrijpender herziening van het sociale-zekerheidsstelsel noodzakelijk is. Vroeg of laat krijgt Henk Kamp dan alsnog zijn zin.
En die herziening is eigenlijk heel eenvoudig: schaf het sociale stelsel in zijn huidige vorm, d.w.z. onder beheer van de overheid, af. Veel beter zou zijn een particulier sociaal stelsel. De overheid geeft al het belastinggeld dat zij nu int ten behoeve van het huidige sociale stelsel terug aan de burgers, waarna de burgers zelf dat sociale stelsel gaan regelen. Er is dan geen enorm geldverslindend en ineffcient ambtenarenapparaat meer nodig - reken maar dat de particuliere sector dat beter kan dan de anonieme overheid. Burgers beslissen zelf hoeveel zij vrijwillig aan sociale zekerheid gaan betalen en wat zij daar dan voor terug krijgen. Geen pampering op andermans kosten, maar keuzevrijheid!
Mensen met een progressief hart kunnen dan geheel vrijwillig het bijstandsniveau opkrikken door een aanzienlijke bijdrage. En er is dan geen sprake meer van de gedwongen inkomensroof van overheidswege genaamd 'georganiseerde solidariteit', oftewel gelegaliseerde diefstal.
20-nov-2003 Anarchowitz - berlusconi5GEEN@SPAMhotmail.com
Menigeen houdt liever een uitkerinkje dan als moderne slaaf te moeten werken voor misschien 120 euro in de maand meer: ze wegen de vrijheid met minder geld van een uitkering af tegen iets meer geld maar wel 40 uur per week de gevangene zijn van een baas. Ik begrijp die mensen dat ze van het systeem profiteren. ook d epolitici, en wel die ter linkerzijde, profiteren ervan, namelijk stemmers!
Maar steeds sterket wordt het geluid van al die goedbetaalde slaven om nog langer te moeten dokken voor al diegenen die met een uitkering en veel susbsidie handig profiteren van het systeem. Hoe zal dit aflopen
20-nov-2003 Niek - ravacholGEEN@SPAMhopje.xs4all.nl
Ik begrijp die mensen dat ze van het systeem profiteren. ook d epolitici, en wel die ter linkerzijde, profiteren ervan, namelijk stemmers!
Laat nu net onder uitkerings"gerechtigden" de opkomst veel lager liggen dan onder de modale werknemers en zelfstandigen.
Dat excuus gaat dus niet op.
Weet iemand eigenlijk hoeveel bijstandsgerechtigden er zijn in Nederland?
20-nov-2003 Speedy
Nederland heeft momenteel 16.2 miljoen inwoners (ca. 10% allochtoon). Daarvan werken er 8.3 miljoen (4.6 miljoen mannen en 3.7 miljoen vrouwen die samen in 6.5 miljoen arbeidsjaren ca. 196 miljard euro verdienen). Ca. 1 miljoen mensen hebben een arbeidsongeschiktheids-uitkering, ca. 0.3 miljoen een werkloosheidsuitkering en ruim 0.3 miljoen hebben een bijstandsuitkering. Ca. 2.4 miljoen mensen hebben een AOW-uitkering.
Op de 7 miljoen huishoudens die ons land telt (ca. 2.4 miljoen 1-persoonshuishoudens) zijn er ook nog 1.9 miljoen AKW-uitkeringen (kinderbijslag) en een kleine 0.2 miljoen ANW-uitkeringen (weduwen en weduwnaren).
Personen met een uitkering:
- Autochtonen 12.2 %
- Westerse allochtonen 14.5 %
- Niet-westerse allochtonen 22.8 %
Personen met een bijstands-uitkering:
- Autochtonen 2.1 %
- Westerse allochtonen 4.1 %
- Niet-westerse allochtonen 13.8 % (Marokkanen, Arubanen en Antillianen zitten ruim boven dit gemiddelde)
Bron: CBS
20-nov-2003 Speedy
Zoals je ziet is het aantal bijstandtrekkers niet zo groot. Stel dat de werkende bevolking van de 196 miljard die ze verdienen er na de diverse belastingheffingen er 100 miljard van overhouden. Als vervolgens de helft van alle bijstandtrekkers een laagbetaalde of parttime baan vinden ter vervanging van hun uitkering scheelt dat zo’n 2 miljard aan uitkeringsgeld. Als dat bedrag geheel aan de werkende bevolking wordt teruggegeven dan stijgt het netto inkomen daardoor met 2/100= 2 %.
Interessanter wordt het als de helft van álle ‘inactieve’ uitkeringstrekkers (incl. 65-plussers, kinderen en arbeidsongeschikten) laagbetaald of parttime werk zou verrichten. In dat geval kan door de mogelijke vermindering van de lastendruk het netto inkomen van het werkende deel van de bevolking met ca. een kwart stijgen.
Het gaat hier dus om een catch 22 situatie: als de meeste uitkeringstrekkers zouden gaan werken zou er helemaal geen sprake zijn van een armoedeval, want men zou er netto zo’n 25% op vooruit gaan. Maar omdat de meeste uitkeringstrekkers niet werken gaat de enkeling die wél is gaan werken er niet of nauwelijks op vooruit.
Het beeld is bovendien erg vertekend. De grootste uitkeringen in dit land bestaan in de vorm van subsidies. Woonsubsidies (huursubsidie en hypotheekrente-aftrek) en landbouwsubsidies zijn veruit de grootste bedragen. Zo leven we al jaren boven onze stand. En verhinderen we innovaties in de bouwwereld, de landbouw en in de rest van het bedrijfsleven. Afschaffen die hap ! De verziekte markten zichzelf laten saneren en de sociale zekerheid aan de particuliere sector overlaten. Veel effectiever !
“It is better to have a permanent income than to be fascinating.”
-- Oscar Wilde (1854-1900)
20-nov-2003 peter - pburrieGEEN@SPAMhotmail.com
Als het zo duidelijk is dat de uitkeringen te hoog zijn en het minimum loon te laag en tevens dat er aan de uitkeringen(subsidie etc etc) niks gedaan gaat worden, blijft er nog een makkelijke (tijdelijke) oplossing over:
Het verhogen van het minimum loon naar een zodanig niveau dat het wel gaat lonen om te gaan werken.
Zal je zien dat er meer mensen gaan werken, kunnen de premies omlaag en loont het vervolgens nog meer
20-nov-2003 martin
Als het zo duidelijk is dat de uitkeringen te hoog zijn en het minimum loon te laag en tevens dat er aan de uitkeringen(subsidie etc etc) niks gedaan gaat worden, blijft er nog een makkelijke (tijdelijke) oplossing over:
Het verhogen van het minimum loon naar een zodanig niveau dat het wel gaat lonen om te gaan werken.
Zal je zien dat er meer mensen gaan werken, kunnen de premies omlaag en loont het vervolgens nog meer
Als je het minimumloon verhoogt wordt het wel aantrekkelijker voor mensen met een uitkering om te gaan werken, maar minder interessant voor werknemers om ze aan te nemen. Per saldo zal de werkgelegenheid dan eerder af- dan toe nemen.
20-nov-2003 Speedy
Martin schreef:
“Als je het minimumloon verhoogt wordt het wel aantrekkelijker voor mensen met een uitkering om te gaan werken, maar minder interessant voor werknemers om ze aan te nemen. Per saldo zal de werkgelegenheid dan eerder af- dan toe nemen.”
Voor werkGEVERS dan toch, Martin ;-)
Als je als overheid tegelijkertijd de besparingen op de uitkeringen aan die werkgevers teruggeeft blijft de loonsom hetzelfde. Dan maakt het voor werkgevers niets uit en de werknemers houden netto meer geld over.
21-nov-2003 kempenaer
Martin schreef:
“Als je het minimumloon verhoogt wordt het wel aantrekkelijker voor mensen met een uitkering om te gaan werken, maar minder interessant voor werknemers om ze aan te nemen. Per saldo zal de werkgelegenheid dan eerder af- dan toe nemen.”
Voor werkGEVERS dan toch, Martin ;-)
Als je als overheid tegelijkertijd de besparingen op de uitkeringen aan die werkgevers teruggeeft blijft de loonsom hetzelfde. Dan maakt het voor werkgevers niets uit en de werknemers houden netto meer geld over.
--------------------------------------------------------------------------------
Volgens mij vergeet je dat er al mensen werken voor een minimumloon. Als dat dus omhoog gaat, wordt het dus een heel stuk duurder voor werkgevers.
21-nov-2003 Speedy
Kempenaer,
Nogmaals, als je de besparingen op de uitkeringen teruggeeft kan het netto minimumloon voor iedereen omhoog en maakt het voor de werkgevers niets uit.
Als er maar een paar uitkeringstrekkers gaan werken is de besparing te klein om enig effect te sorteren . De catch 22 situatie die ik hierboven aangaf blijft dan bestaan. Het werkt waarschijnlijk alleen als er massale werkgelegenheidsprogramma’s voor uitkeringstrekkers i.s.m. het bedrijfsleven op poten worden gezet.
De uitkeringen en de subsidies verlagen werkt natuurlijk altijd. ;-)
"Dankzij mij is mijn man miljonair."
"Zo, wat was hij eerst dan?"
"Miljardair."
21-nov-2003 peter - pburrieGEEN@SPAMhotmail.com
Nou, als het duurder wordt voor een bedrijf om iemand aan te nemen tegen minimum loon en ze doen het niet, zou het bedrijf zo ie zo al beter moeten kijken of het uberhaupt wel rendabel is om zo iemand in dienst te hebben. -> stel, het minimumloon stijgt met 250 euro, dan moet die werknemer wel erg weinig opbrengen als dat de grens zou zijn tussen aanhouden en ontslaan.
Verder: iedereen gaat er altijd vanuit dat bijstandsmoeders onopgeleide laagontwikkelde vrouwen, die als ze dan gaan werken, alleen maar tegen het minimum loon zullen gaan werken. Lijkt me niet het geval, als de vrouwen maar meerdere banen willen aannemen, zoals schoonmaken, kassawerk. Ik denk nl dat veel vrouwen in de bijstand zitten omdat ze zijn gaan scheiden van hun man, met de kinderen zitten, maar niet willen werken omdat ze vinden dat de kinderen te klein zijn. Ze kiezen dan bewust voor de bijstand, alleen omdat ze anders de kids alleen moeten laten, zouden ze gaan werken, kunnen ze toch regelmatig wel havo werk aan (das toch niet minimum meer neem ik aan).
Ook zou iedereen die gaat werken en een armoedeval gaat meemaken ook eens moeten kijken naar de langere termijn, het is toch te verwachten dat je loonsverhoging krijgt, dus na een tijdje zul je meer verdienen dan als je in de bijstand zou zijn gebleven.
23-nov-2003 Jasper - jasperribbersGEEN@SPAMhotmail.com
Speedy, begijp jij die percentages? Ze tellen niet op tot honderd namelijk.
23-nov-2003 Speedy
Jasper: "Die percentages tellen niet op tot honderd"
Gelukkig niet Jasper !
Volgens het CBS (www.cbs.nl) betreft het hier het aantal personen met een uitkering uitgedrukt in procenten van de overeenkomstige groep in de Nederlandse bevolking.
Zo heeft van de autochtonen in Nederland (ca. 14,5 miljoen mensen) 12.2% (ca. 1.8 miljoen mensen) een uitkering. Dat is exclusief de mensen met een AOW-uitkering.
01-jan-2007 Ruud - aandekaakgesteldGEEN@SPAMtiscali.nl
Het is een schande dat er een armoedeval bestaat, en ook dat deze blijkbaar wordt doodgezwegen. Iedereen geeft de hete aardappel door. Hoe zou dat toch komen dat Polen wel hier willen asperges steken en uitkeringsgerechtigden niet?
Ik ben er al een tijdje mee bezig op www.aandekaakgesteld.nl/armoedval.
Vaak hoor ik mensen wel zeggen: ‘het is schandelijk dat mensen die kunnen werken niet willen werken’, ook als je verteld dat er totaal geen prikkel is. Ik geef werkende mensen het vergelijk: Stel dat je nu 40 uur werkt en je chef roept je bij zich. Hij verteld je dat wegens reorganisatie voor een keuze staat. Of zo 40 uur blijven werken, of slechts 4 dagen / 32 uur per week. Op de vraag of je er dan niet op achteruit gaat is het antwoord dat je 32 uur mag werken en er 100 Euro in lool op vooruit gaat (!!). Wie wil mij met droge ogen verklaren dat hij/zij niet 4 dagen per week gaat werken. Dat zou alleen bij idealistische redenen zijn.
Van de cijfers van het Min. van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is maar de vraag of ze objectief zijn, en niet onderschat.
Vaak wordt er aan voorbij gegaan dat, zeker voor laagbetaald werk, er kosten bij komen. Als ik asperges ga steken, krijg ik reiskosten onder de 10km. en boven de 30km. vrijwel nooit uitbetaald, mijn kleding slijt extra en gaat kapot, na het werk elke keer douchen, en de wasmachine draait overuren met kleding die met zand doordrenkt is. Wie betaald dat?
Ik heb inmiddels ook een advertentie op Marktplaats gezet. Ik zal niet de wereld veranderen, maar hoop wel de kar een setje in de goede richting te geven.
groeten, Ruud
01-jan-2007 Ruud - aandekaakgesteldGEEN@SPAMtiscali.nl
Het is een schande dat er een armoedeval bestaat, en ook dat deze blijkbaar wordt doodgezwegen. Iedereen geeft de hete aardappel door. Hoe zou dat toch komen dat Polen wel hier willen asperges steken en uitkeringsgerechtigden niet?
Ik ben er al een tijdje mee bezig op www.aandekaakgesteld.nl/armoedval.
Vaak hoor ik mensen wel zeggen: ‘het is schandelijk dat mensen die kunnen werken niet willen werken’, ook als je vertelt dat er totaal geen prikkel is. Ik geef werkende mensen het vergelijk: Stel dat je nu 40 uur werkt en je chef roept je bij zich. Hij vertelt je dat wegens reorganisatie voor een keuze staat. Of zo 40 uur blijven werken, of slechts 4 dagen / 32 uur per week. Op de vraag of je er dan niet op achteruit gaat is het antwoord dat je 32 uur mag werken en er 100 Euro in loon op vooruit gaat (!!). Wie wil mij met droge ogen verklaren dat hij/zij niet 4 dagen per week gaat werken. Dat zou alleen bij idealistische redenen zijn.
Van de cijfers van het Min. van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is maar de vraag of ze objectief zijn, en niet onderschat.
Vaak wordt er aan voorbij gegaan dat, zeker voor laagbetaald werk, er kosten bij komen. Als ik asperges ga steken, krijg ik reiskosten onder de 10km. en boven de 30km. vrijwel nooit uitbetaald, mijn kleding slijt extra en gaat kapot, na het werk elke keer douchen, en de wasmachine draait overuren met kleding die met zand doordrenkt is. Wie betaald dat?
Ik heb inmiddels ook een advertentie op Marktplaats gezet. Ik zal niet de wereld veranderen, maar hoop wel de kar een setje in de goede richting te geven.
groeten, Ruud
